-
۱۳۹۷-۰۲-۲۲ ۰۹:۱۵
درباره نسبت فیلمهای آلمانی سهراب شهیدثالث و سینمای نوین آلمان؛
«میانجیها»
اگر فیلمسازان سینمای نوین آلمان، حکم میانجیهایی را داشتند میان آلمان غربی بعد جنگ و آلمان یکپارچهی پیش از آن، شهیدثالث با مهاجرت به آلمان غربی و ساختن «در غربت» (۱۹۷۵)، میانجی میان جامعه ایرانی و جامعهی آلمانی شد. نکته مهم درباره شهیدثالث این است که اگر فیلمسازان آلمانی، پروبلماتیکهای پیش از جنگ را به دوران پس از جنگ تسری دادند، شهیدثالث نیز دغدغههای مشترکی را از ایران به آلمان منتقل کرد.
-
۱۳۹۷-۰۲-۱۹ ۰۹:۵۸
مروری بر کتاب رضا ضیاء ابراهیمی درباره ناسیونالیسم ایرانی؛
علیه ملیگرایی
کتاب از منظر محتوایی جای بحث بسیاری دارد و نه تنها انتقادهای ریز و درشتی را میتوان در مورد آن صادق دانست، بلکه نظریه عمومی به کار برده شده در کتاب و پیشفرضهای ظاهرا غیرایدئولوژیک آن میتواند از اساس مورد تردید قرار گیرد. کار به زیر سوال بردن اساس این تحقیق را باید موکول به مطرح شدن کتاب در حوزه عمومی و نقد آن توسط آکادمیسینهای علوم انسانی کنیم. آنچه اینجا انجام میدهیم مرور و ارائه گزارشی از تحقیقی است که الزاما با مفردات آن نیز میتوان همدل و همراه نبود.
-
۱۳۹۷-۰۲-۱۷ ۱۱:۳۸
نگاهی به زمینههای تاریخی تغییر خط فارسی در فرارودان؛
خط گمشده
مهمترین برنامه فرهنگی رژیم کمونیستی شوروی برای روسیسازی فرارودان، در پرتو گفتمان «قومیتسازی سوسیالیستی»، بر زدودن زبان فارسی از دستگاه اداری و نظام آموزشی متمرکز بود. دستور مستقیم بر تغییر خط از لاتین به سرلیک بر همین مبنا قابل فهم است. در پرتو این گفتمان، فارسیزبانان فرارودان فاقد هویت مستقل قلمداد شدند. پانترکان سوسیالیست حتی شایعه کردند که فارسیزبانان ترکتبارانی هستند که زبان ترکی خود را فراموش کردهاند.
-
۱۳۹۷-۰۲-۱۷ ۱۱:۱۸
سیدحسین نصر؛
وحدت طریقت و نظریه لوگوس
اگر مسلمانان افلاطون را امام فلاسفه و فلوطین را شیخ یونانی – (شیخ اصحاب طریقت خود) خواندند، به این دلیل نیز بود که در نوشتههای آنان تعبیری از آن عقیدهی متافیزیکی میدیدند، که بعدها اسلام آن را به تفصیل بیان کرده بود. علاوه بر این در حکمت اشراقی سهروردی، اشارات مکرری به کلیت حکمتی شده است که تمام ملتهای قدیم سهمی از آن داشتهاند و در عرفان اسلامی به طور کامل تجلی یافته است. این همان حکمتی است که استوین و لایب نیتس و نومدرسیان بعدها آن را حکمت خالده یا جاودان خرد نامیدند.
-
۱۳۹۷-۰۲-۱۷ ۱۰:۴۴
مختصری دربارهی معنای رویکرد پدیدارشناختی در مواجهه با زبان و ادبیات فارسی؛
ملاحظهای به ایرادی از لغتنامه دهخدا
در توضیح دهخدا زیر واژهی احسنت بسیار جالب است که اول از همه بیتی از شهید بلخی را میآورد که از قضا به معنی دوگانهی واژه اشاره دارد و نفس بیت حکایت از نکوهش رودکی دارد، اما دهخدا به دلیل وضوح بیش از حد بعد مثبت واژه در زمانهی معاصر، متوجه بعد منفیاش در زمانههای کهن نمیشود.
-
۱۳۹۷-۰۲-۱۶ ۱۰:۵۸
جایگاه دوستی و عشق عرفانی در زیستجهان مدرن؛
عرفان و عرصهی عمومی
گسست سیاسی ضرورتاً به معنای گسست مدنی نبود. عرفان خود محمل نوعی پیوند معنوی-مدنی شد؛ هم در آموزهها و هم در سلوک فردی و جمعی. این پیوندها جایگزین عرصهی عمومی شدند که با ویرانگریهای قرن هفتم به بعد از میان رفته بود. در این آموزهها، عشق و دوستی نقطهی کانونی شد.
-
۱۳۹۷/۰۲/۱۱
مقایسهی نوآوری در سرمایهدار و سوسیالیسم در گفتو گو با محمد مالجو (۲)؛
برابری مطلق عین بیعدالتی است
حتی محافظهکارترین متفکران نیز دستکم با رشد سرطانی نابرابری از جهاتی موافق نیستند. یعنی هیچکس با نابرابری مطلق موافق نیست. با فهم امروزینمان دستکم چنین نگاهی به نابرابری داریم. در عین حال، وقتی به نابرابری حمله میکنیم، به این معنی نیست که روی دیگر سکه عبارت است از تحقق وضعیتی که برابری مطلق را پدید میآورد. حالا بگذریم از این که برابری مطلق حتی مطلوب نیز نیست و عین بیعدالتی است.
-
۱۳۹۷-۰۲-۱۰ ۰۹:۴۷
نگاهی به تحول دستگاه قضا و زندان در عصر پهلوی اول؛
پارادوکسهای زندان مدرن
با وجود آنکه در عرصهی حقوق کیفری، تغییراتی حاصل شده بود، ولی همواره بین رویههای گذشته و نوین چالشهایی وجود داشت و در عمل، بسیاری از مواقع، رویههای گذشته بر رویههای نوین سیطره مییافتند. نمونهی بارز چنین وضعیتی، بیمارستان زندان موقت تهران بود که بعضاً بهجای درمان بیماران، به مسلخگاه آنان مبدل میشد.
-
۱۳۹۷-۰۲-۰۹ ۱۰:۲۷
نگاهی روان کاوانه به فیلم قوی سیاه؛
زندگی هنری یک بیمار اسکیزوفرن
خنثی کردن یا محو کردن اسم پدر که در واقع castration یا اختگی را محو کرده و از بین میبرد، باعث میشود که سوژه در خدمت مطلق گرایی مادر باشد. در نتیجه زندگی سوژه میشود، یا مطلق بودن یا هیچ، و چیزی بین این دو نیست. در فیلم قوی سیاه، نینا، شخصیت اصلی، برای این که بتواند با جامعه ارتباط برقرار کند، هیچ چارهای جز این ندارد که به ماشین آرمانی-مطلق مادرش تبدیل شود.
-
۱۳۹۷/۰۲/۰۵
مقایسهی نوآوری در سرمایهدار و سوسیالیسم در گفتو گو با محمد مالجو (۱)؛
سوسیالیسم علیه سرمایهداری
اگر در نظامهای سوسیالیستی سده بیستمی صاحبان قدرت سیاسی تعیینکننده بودند و این تعیینکنندگی آنها باعث فشل شدن سایر اعضای جامعه شده بود و از جمله به نوآوری نیز لطمه میزد، در نظام سرمایهداری این تصمیمگیری نه در دست صرفاً صاحبان قدرت سیاسی، بلکه در دست طبقهای است که نه صاحبان صرفاً قدرت سیاسی، بلکه صاحبان ثروت اقتصادی هستند.
-
۱۳۹۷/۰۲/۰۳
روشنفکران و شبکههای مجازی در گفتوگو با دکتر سروش دباغ؛
عمر پایان یافتۀ طبقه روشنفکر
به نحوی از مرجعیت (authority) روشنفکران کاسته شده است، زیرا فضای مجازی به مدد شبکههای اجتماعی اعم از تلگرام، فیس بوک، اینستاگرام و دیگر شبکههای اجتماعی مجال و فضای بحث و تولید و انتشار سخنان را برای افراد متعددی فراهم کرده است. حالا دیگر هر کسی میتواند مطلبی منتشر کند و مخاطبانی بیابد. این امر امروزه در هر سطحی با هر کمیت و کیفیتی امکانپذیر شده است. در قیاس با گذشته که چنین مجالی فراهم نبود و تنها مشاهیر و کسانی که صاحب رای بودند، میتوانستند اندیشهها و آثار خود را منتشر کنند.
-
۱۳۹۷-۰۲-۰۲ ۱۱:۲۴
حسین پاینده؛
ادبیات داستانی ذهنیتمبنا
پیدایش ذهنیتمبنایی در ادبیات داستانی واکنشی بود به معضلات و مسائل جدیدی که مواجهه با مدرنیته و زندگی شهری جدید برای جامعه به وجود میآورد. ظهور ساختارهای اجتماعی نو و به تَبَعِ آن مسائل نو در روابط بینافردیِ آحاد جامعه، بازنمایی انسان در ادبیات را تحت تأثیر قرار میدهد و شیوههایی ایضاً نو را میطلبد. داستانها و رمانهای ذهنیتمبنا در واقع تلاشی ادبی برای پاسخ گفتن به پرسشی ماهیتاً فلسفیاند: واقعیت چیست؟
-
۱۳۹۷-۰۲-۰۱ ۱۳:۳۶
مسئله مدرنیته در ایران/ شاهرخ حقیقی؛
نقد مدرنیته یا ضدیت با آن
نگره احمدی بیشتر ضدیت با مدرنیته است تا نقد مدرنیته. به نظر من، دفاع شیفتهوار او از نیچه، هایدگر و فوکو نشان از ضدیت او با مدرنیته دارد. مسئله فردی چون آلاحمد در «غربزدگی» در اساس یک مسئله جامعهشناسانه-تاریخی است و نه فلسفی، درحالیکه برخورد احمدی بناست فلسفی باشد و بنابراین کار او ناگزیر باید بُعد مفهومی-تحلیلی داشته و خود او باید متعهد به روشنیِ مفهومی یا روشناندیشی باشد؛ ولی روشنیِ مفهومی دقیقاً آن چیزی است که در آن نوشتههای احمدی که من دیدهام غایب است.
-
۱۳۹۷-۰۱-۲۹ ۱۱:۱۳
نقدی بر فرضیههای موجود در مورد ضحاک؛
ضحاک کیست؟
امروزه به دلیل کشاکشهای ایدئولوژیک به نحوی دلبخواهی و با کمترین نشانهها، گذشتهها اکنونیخوانی میشوند. دیدگاه منسوب به مهرداد بهار، دیدگاههای قطبالدین صادقی، دیدگاههای احمد شاملو و غیره عمدتاً از سرخطهای ایدئولوژیکِ بالفعلموجود جهت میگیرند.
-
۱۳۹۷-۰۱-۲۸ ۱۲:۰۰
به بهانۀ انتشار نقد جدید جواد طباطبایی بر مصطفی ملکیان در شمارۀ بیستویکم فرهنگ امروز؛
اینجا ایران است...
این اولین مواجهۀ ملکیان و طباطبایی نیست، بلکه این جدال از سالها پیش با نقد نظریۀ انحطاط ایران توسط ملکیان آغاز شد، مواجههای که اکنون از سوی ملکیان بدینجا ختم شد که «علاقهای به گلاویز شدن با دیگران ندارد.»
-
۱۳۹۷-۰۱-۲۸ ۰۹:۵۲
هاروی منسفیلد/ زندگی و اندیشه نیکولو ماکیاوللی؛
ماکیاول خونآشام؟!
تاثیر ماکیاوللی بر اعصار پس از خود را باید به دو قسمت تقسیم کرد:آن چه که به نام او چسبانده شده و آنچه که از طریق آثار دیگران شناخته میشود امّا مورد تصدیق ماکیاوللی نیست. بالواقع از همان آغاز نام ماکیاوللی به ننگ آلوده شده و صفت "ماکیاوللی گونه "هیچ گاه لقب قابل ستایشی نبوده است. در نمایشنامه هنری ششم، اثر ویلیام شکسپیر، یکی از تبهکاران نمایش ادعا میکند که حتی از "ماکیاول خون آشام "(murtherous Machevil)هم برتر است.
-
۱۳۹۷-۰۱-۲۷ ۱۱:۰۵
عکس چگونه میتواند در مقام یک داده و فکت تاریخی در اختیار مورخان قرار گیرد؟
تاریخنگاری با دوربین
دو عنصر در عکسها وجود دارد: استودیوم و پونکتوم. استودیوم بخشی از شناخت فرهنگی ماست که به ما در تفسیر معنای عکس کمک میکند. پونکتوم چیزیست که سخت بتوان تعریفش کرد؛ عنصری در عکس که بیدرنگ موجد واکنش ما میگردد. بارت میگوید: من در جستوجوی پونکتوم در عکس نیستم بلکه این عنصر، خود از دل موضوع به چشم میخورد و برمیخیزد، مانند تیری مرا سوراخ میکند و بر من اثر میگذارد.
-
۱۳۹۷-۰۱-۲۶ ۱۰:۳۳
بهزاد جامهبزرگ/ آیا پاسخگویی به مسائل امروزین علوم انسانی و اجتماعی با تفسیر ابنخلدون ممکن است؟
چراغ جادوی «مقدمه»
تولید و تکثیر آثار پرشمار از جانب اندیشمندان جهان اسلام در فضای دانشگاهی و روشنفکری پیرامون اندیشۀ ابنخلدون در قیاس با سایر چهرههای حاضر در تاریخ تفکر و تمدن اسلامی را نمیتوان رخدادی از سر تفنن و یک مد فکری و ژست روشنفکرانه در جهان اسلام قلمداد کرد. این توجه و تأمل دربارۀ ابنخلدون حاکی از یک احساس نیاز است، احساس نیاز به مرجعی الهامبخش برای طرح پرسشهایی که پس از سدهها غفلت رفتهرفته ذهن اهلنظر و تفکر این بخش از جهان را در مواجهه با تمدن جدید غرب درگیر خود میکند.
-
۱۳۹۷-۰۱-۲۲ ۱۱:۱۸
نظم جهانی مدرن از نگاه ایمانوئل والرشتاین؛
همکناری رویکردهای تکاملی و تاریخی
پژوهش والرشتاین ما را به مقایسهای با کار وبر دربارۀ خاستگاههای روح سرمایهداری فرامیخواند و در بیشتر بخشهای این مقایسه، وبر جایگاهی بسیار فروتر دارد. اثر والرشتاین مبتنی بر دادههای تاریخی و در چارچوب زمانی کاملاً تعریفشدهای تنظیم شده، درحالیکه اثر وبر چنین نیست. افزون بر این، والرشتاین از پژوهشهای تاریخی مدرنی بهرهمند است که در اختیار وبر نبودند.
-
۱۳۹۷-۰۱-۲۱ ۱۴:۱۸
بررسی اجمالی سیاست رنگ در فیلم یک زن نازنین روبر برسون؛
چشمان نظارهگر نهفته در رنگ
گرچه یک ذهن گداری میتواند به تحقق ناممکنترین ارزشها و آرمانیترین شهرها بیندیشد که تنها شرط آن باور به نابودی سرمایهداری و از بین رفتن زیربنای اقتصاد لیبرالیستی است، ولی یک چشم برسونی هرگز به چیزی غیر از رئالیستیترین وجوه -آدمها و اندامها و ماشینها- دید ندارد و از این رهگذر امکانات سیاسی مستقر در مسیر هریک از افراد جامعه را چنان در قیدوبند حدومرزهای رئالیستی مییابد که سیاستورزیها هیچگاه توان دستیابی به آرمانشهر را فراهم نمیآورند.
-
۱۳۹۷-۰۱-۲۰ ۱۰:۳۷
نظرات جمعی از اصحاب اندیشه و علوم انسانی در باب پروندههای سال ۹۶ فرهنگ امروز؛
بهترین پروندۀ سال گذشته چه بود؟
طبق روالی که فرهنگ امروز در انعکاس نظر اساتید و متخصصان علوم انسانی در ارزیابی پرونده کاری خود داشته است، این بار نیز به سراغ برخی از اصحاب علوم انسانی رفتیم و نظرات آنها را راجع به بهترین پروندههای سال ۹۶ فرهنگ امروز جویا شدیم و در این میان البته پیشنهادات و انتقادات این عزیزان را در باب پروندههای فرهنگ امروز منعکس ساختیم.
-
۱۳۹۷-۰۱-۱۹ ۰۹:۳۵
گزارشی از نشست بررسی ابعاد سیاسی، اجتماعی و اقتصادی ناآرامیهای دیماه ۹۶؛
راهحلهای دومینویی
ناآرامیهای دیماه موجب یک تغییر ملموس در این نوع نشستهای علمی به بار آورد و آن صراحت بیان حاضرین در طرح مشکلات سیاسی و فرهنگی و اقتصادی جامعه بود. این صراحت را میتوان به دو گونه تعبیر کرد، اینکه صراحت مردم معترض در بیان خواستههایشان به اساتید دانشگاهها هم سرایت کرد، تعبیر دیگر آنکه اساتید علوم انسانی این بار تلاش کردند با صراحت بیشتری خطرهای پیش رو را به اهالی سیاست گوشزد کنند و رادیکالتر از گذشته سیاستهای اقتصادی و اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی را نقد کنند.
-
۱۳۹۷-۰۱-۱۸ ۱۴:۲۵
نقطه ای که داریوش شایگان در تاریخ اندیشه ایران معاصر اهمیت پیدا می کند کجا است؟
متفکر ایرانی، روشنفکر جهانی
داریوش شایگان حریصترین روشنفکر ایرانی در کشف فلسفی و فراگیری علوم انسانی به شمار میرود. او در زندگی خود از هر سمتوسویی که رفته، با دست پر بازگشته است. از این لحاظ او را بیش از آنکه فیلسوف و یا روشنفکر نام نهاد، میتوان یک متفکر آزاد نامید که هم از خرمن دانش هانری کربن توشه برمیگرفت و هم دل در گرو برانگیزشهای احمد فردید داشت.
-
۱۳۹۷-۰۱-۱۸ ۱۲:۵۶
حسین پاینده/ بررسی دیدگاه بودریار در باب رسانه و پستمدرنیسم؛
طغیان کپی بر اصل
بودریار میگوید پستمدرنیزم وضعیتی است که نشانهها مرجع یا مصداق ندارند و دالها نه به یک مدلول ثابت، بلکه به دال دیگری اشاره میکند. لذا نشانهها تهی، بیمعنا، معناباخته و گم شدهاند و ما را در خود مستحیل میکنند. با امحای مرزی که بین واقعیت و وانموده وجود دارد، ارتباط بین نشانها و واقعیت از بین میرود و انسان معاصر نمیتواند بهطور دستاول و بلاواسطه با واقعیت پیرامون خودش تماس برقرار کند. واسطهی این ارتباط نیز رسانهها هستند.
-
۱۳۹۷-۰۱-۱۵ ۰۹:۳۳
آنچه مفسران ماکیاولی می گویند؛
ماکیاوللی: اخلاق، دین و سیاست
این سه سنگبنای اساسی اندیشۀ ماکیاوللی [اخلاق، دین، سیاست] مجادلات بسیاری را میان خوانندگان او پدید آوردهاند؛ مجادلاتی که آغاز آنها به سدۀ شانزدهم میلادی و آن هنگام برمیگردند که او به پیروی از شیطان متهم شد، اما در همان حال نویسندگان (و سیاستمداران) ضمن همدلی با ماکیاوللی، وی را مبیِّن نظریۀ «مصلحت دولت» شناختند و پذیرفتند.
-
۱۳۹۷-۰۱-۱۴ ۱۵:۰۵
مفهوم شانس در حوزۀ مطالعات روانشناسی و فلسفی؛
روانشناسی و فلسفۀ شانس
از ادبیات روانشناسانۀ مربوط به شانس میتوان سه نتیجۀ مهم استنباط کرد. نخست اینکه برداشت ما از شهودهای روزمره در خصوص شانس، تبیینهای متناقض ما از این مفهوم را رقم میزند. دوم، اینکه یکی از راههایی که در آن شهودهای روزانۀ ما در باب شانس متناقضاند، از این جهت است که تفاسیر ما از شانسی بودن رویدادها، تا چه میزان به عوامل بیرونی و محیطی، کنترلنشدنی بودن، متغیر بودن، شخصی بودن و امثالهم بستگی دارد. سوم، اینکه آیا نمونههای خلاف واقع میتوانند نقشی در قرائت منطقی از شانس ایفا کنند.
-
۱۳۹۷-۰۱-۱۴ ۱۲:۲۹
بستة نوروزی پیشنهادی فرهنگ امروز ؛
ما هیچ ما نگاه
فرهنگ امروز مانند سال گذشته برای تعطیلات نوروزی بستهای پیشنهادی از فیلم، سریال و مستند و البته کتاب را به خوانندگان و همراهان همیشگیاش پیشنهاد میکند.
-
۱۳۹۷-۰۱-۱۴ ۱۲:۲۹
در باب حقوق شهروندان در آزادی بیان؛
حق آب و گل، از آتن دیروز تا تهران امروز
شاید زمان آن رسیده باشد که یک بار برای همیشه این را دریابیم که هیچ شهروندی، در هر مقامی که باشد، در هیچ سرزمینی این "حق" را ندارد که تنها خود و هم باوران خویش را در جایگاه صاحبان اصلی آن سرزمین قرار دهد و به هم میهن منتقد خود، با هر اعتراضی به قوانین، شیوۀ اجرای قانون یا شیوۀ برخورد عوامل حکومتی، بگوید از میهنت کوچ کن.
-
۱۳۹۶/۱۲/۲۳
گفتوگو با محمدحسین مهدویان؛
لاتاری بهترین فیلم من است
دو فیلم اول من فیلمهای نخبهپسندتری بود هرچند ماجرای نیمروز کاملاً یک چیز میانی بود؛ یعنی از آن دسته فیلمهایی که هم مردم عادی میتوانستند با فیلم ارتباط برقرار کنند و هم آنهایی که نخبهتر و خاصتر بودند. در لاتاری به دنبال یک لحن یا روایتی از ماجرا بودم و داستانی میخواستم تعریف کنم که واقعاً طیف بیشتری از مردم فیلم را دوست داشته باشند و یک فیلم کاملاً مردمپسند بسازم؛ اما من بههرحال همان آدم هستم.
-
۱۳۹۶-۱۲-۲۱ ۱۲:۵۳
بهزاد جامهبزرگ/ پروژه فکری مراد فرهادپور قصد دارد گره از کدام مشکل معرفتی ما باز کند؟
کور می کند، شفا نمی دهد
مراد فرهادپور اگر به درست یا غلط مروج یک گرایش فکری خاص یا علاقه مند به یک یا چند فیلسوف و روانکاو چپ است، هرگز خطر نمی کند که در راه اشاعه مطلوب خود با سنت های فکری جغرافیا و تاریخی که پای در آن دارد، درگیر شود.