فرهنگ امروز: محسن پرویز معاون فرهنگی اسبق وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی درباره حقوق مولف در ایران، به فرهنگ امروز گفت: بحث حقوق مولفین و حق‎تالیف و حق‎ترجمه، یک بحث چند وجهی است و جنبه‎های مختلف دارد. یک جنبه‎ این است که آیا با حق‎التالیف موجود، نویسندگان می توانند امورات خود را بگذرانند و این حق‎التالیف کفاف زندگی آن‎ها را می دهد. اما در این باره بحث دیگری هم مطرح است؛ این‎که آیا این حق و حقوق قابل افزایش است یا خیر و اگر قرار است افزایش پیدا کند تا چه میزان این قابل افزایش است.

وی ادامه داد؛ یک بحث هم مربوط به شرایط موجود حوزه‎ی نشر و وضعیت ناشران و انتشار کتاب‎ها است. در حقوق مولف باید تمام این جنبه‎ها را در نظر داشت.

پرویز در ابتدا به بحث حق‎التالیف مولفان پرداخت و گفت: حق‎التالیف توافق بین ناشر و مولف است. گاهی اوقات شاهد این هستیم که حق‎التالیفی که برای مولفان طی توافقی که بین خود آن‎ها وجود دارد، در نظر گرفته می‎شود، مبالغ بسیار ناچیز است. بنده از این موارد بسیار سراغ دارم که اثری را نویسنده به قیمت خیلی ارزانی (بین ۳ تا ۵ درصد) به طور کامل به ناشر واگذار کرده است. شاید چاپ اثر برای نویسنده اهمیت بیش‎تری داشته است که به قیمت بسیار کمی آن را به ناشر واگذار می‎کند. یا مواردی داریم که قرارداد بسیار ضعیف بسته شده است. محسن پرویز ادامه داد؛ قاعدتا توافق بین ناشر و مولف را نمی‏توان بهم زد. منتها مشخص بودن ابعاد حقوقی ماجرا بسیار مهم است یا پایبندی ناشر به آن قراردادی که با مولف بسته است. یعنی ۱۰ درصد یا ۱۵ درصدی که با هم قرار داد بستن باید در چاپ‎های مختلف رعایت شود و ناشران به آن عمل کنند.

او گفت: اما واقعیت این است که در بهترین شرایط وقتی ناشر به تعهدات خود عمل کند و حق‌التالیف مولف را نیز بپردازد و همه‎ی هزینه‎ها هم پرداخت شود باز هم معمولا مولفان امور‎شان با دریافت این حق‎التالیف نمی‎گذرد و واقعا این مبالغ بسیار ناچیز است.

معاون فرهنگی اسبق وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، توضیح داد؛ در واقع فضای نشر الان فضای خوبی نیست و کتاب‎ها به خوبی توزیع و تجدید چاپ نمی‎شوند. و این فضای نامناسبی که در حوزه‎ی نشر وجود دارد باعث می شود که هم ناشر و هم مولف متضرر شوند.

او گفت: به نظر می‎آید بهترین راه حل برای قضایای مرتبط به حق‎تالیف مولفان، تعیین قراردادهای مشخص و توزیع قراردادهایی است که تقریبا همه‎ی ابعاد حقوقی در آن، از طرف تشکل‎های نشر در نظر گرفته شده باشد. و از طرف دیگر ناشران خود را پایبند به قرارداد بستن و رعایت این ضوابط بدانند. نکته‎ی بعدی نیز بحث بهبود فضای نشر و بهتر شدن وضعیت بازچاپ و در واقع توزیع آثار است.

وی در پاسخ به این پرسش فرهنگ امروز که به گوش می‎رسد کتاب‎ها تجدید چاپ می‎شوند بدون این‎که مولف اطلاع داشته باشد، گفت: باید دید در قرارداد چه چیزی نوشته شده است. در این‎جا مشکل اصلی این است که قراردادها یکسان نیست و همه‎ی جنبه‎های حقوقی در قرارداد در نظر گرفته نمی‎شود. تعدادی از ناشران اساسا قراردادی با مولف نمی‎بندد که بخواهند به آن پایبند باشند. وقتی قراردادی بسته نشده باشد طبیعتا صحبت از این‎که آیا در تجدید چاپ به اطلاع مولف رسیده است یا خیر، بی‎معنا است.

محسن پرویز در پاسخ به این سوال که آیا این امر (تجدید چاپ بدون اطلاع مولف) قانونی است، گفت: اگر مولف شکایت کند برای ناشر مشکل‎ساز خواهد شد. اما متاسفانه وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، ضوابط تدوین شده و درستی در این‎باره ندارد. وی گفت: قاعدتا باید در ابتدا وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در این‎باره اقدام کند و ضوابط را به گونه‎ای تدوین نماید که هر ناشری همراه تحویل کتاب برای اخذ مجوز، یک رونوشت از قرارداد با مولف هم ضمیمه اثر کرده باشد، تا محرز باشد که قرارداد با مولف بسته شده است و از مشکلات بعدی جلوگیری شود.

وی در پاسخ به این پرسش که آیا در حال حاضر ناشر بدون این رونوشت می‎تواند مجوز چاپ بگیرد، گفت: بله. زیرا در حال حاضر ضابطه‎ای در این‎باره نداریم.

او در پاسخ به فرهنگ امروز که آن را نقطه‎ی آسیبی در مورد حقوق مولف دانست، اظهار داشت؛ قطعا همین‎طور است. وقتی بنده معاون فرهنگی وزارت ارشاد بودم اداره کتاب را مکلف کردم تا یک رونوشت از قرارداد را بگیرند. منتها فردی که بعد از من، آن سمت را گرفت اولین گامش این بود که این ضابطه را برداشت و گفت، مثل گذشته لازم نیست ناشر این رونوشت را برای کسب مجوز چاپ داشته باشد.

محسن پرویز در ادامه توضیح داد؛ دلیل این امر نیز این بود که برخی از ناشرها از آن ها این درخواست را داشتند و معتقد بودند این امر باعث اتلاف وقت می‎شود و می‎خواهند از اتلاف وقت جلوگیری کنند. او در ادامه گفت: البته من متوجه نشدم اتلاف وقت منظور چه چیزی است. زیرا تحویل دادن یک کپی همراه با سایر مدارک وقتی نمی‎گیرد، مگر این که ناشر قراردادی با مولف نداشته باشد.

معاون فرهنگی اسبق وزارت فرهنگ و ارشاد گفت: به‎هرحال این اتفاقی است که در ارشاد افتاده است و از ناشر قراداد مولف با ناشر مطالبه نمی‎شود.

او در پاسخ به این سوال که اگر مولف در این باره شکایت کند آیا رسیدگی خواهد شد، عنوان کرد؛ بله، اگر مولف شکایت کند وزارت ارشاد مکلف به رسیدگی است. منتها این مستلزم صرف وقت و هزینه مضاعف برای مولف است و چون مولفان هم از افراد خاص جامعه هستند و خیلی دنبال دردسر نمی‎گردد و بیش‎تر به دنبال این هستند که وقت خود را صرف امور تالیف و مسائل هنری و علمی کنند، خیلی این چیزها را پی‎گیری نمی‎کنند.

وی در انتها اظهار داشت؛ دریافت رونوشت از قرارداد ناشر و مولف تنها در زمان بنده از ناشران دریافت می‎شد. در ابتدا قاعدتا هیچ ناشری نمی‎گوید من بدون قرارداد با مولف اثری را برای کسب مجوز تحویل ارشاد می‎دهم. ولی وقتی پای عمل می‎رسد، می‎بینیم که قراردادی با مولف ندارند. ما برای این‎که این مشکل حل شود ناشر را مکلف کردیم همزمان با تحویل اثر، رونوشتی از قرارداد با مولف را نیز تحویل ارشاد بدهد. متاسفانه این ضابطه بعد از دوره‎ای که بنده از وزارت ارشاد بیرون آمدم با رایزنی‎های بعضی از ناشرین با معاونت وقت ارشاد، حذف شد.