تیتر1 صفحه اول

جان دیویی

جان دیویی؛

هنر و تمدن‎ در امتداد زمان

صاحبان ذهن یكی پس از دیگری درمی‌گذرند و آثاری كه در آنها معانی بیان عینی پیدا كرده‌اند، باقی می‌مانند. آنها بخشی از محیط می‌شوند و تعامل با این جنبه محیط، محور تداوم در حیات تمدن است. اگر آداب و رسوم اجتماعی چیزی بیش از اشكال بیرونی یكنواختی از عمل‌اند، دلیلش این است كه از داستان و نیز معنایی كه انتقال یافته است، آكنده‌اند.

رحمتی

یادداشتی از انشاالله رحمتی در باب «اخلاق» و «فضیلت»؛

در فضیلتِ «اخلاق فضیلت»

اگر اخلاق هنجاری را دانشی ناظر به نهاد اخلاق بدانیم، می‌توان گفت آن بخش از اخلاق هنجاری که به مؤلفه نخست می‌پردازد، «اخلاق تکلیف» (duty ethics) است. بخشی که درباره مؤلفه‌های دوم و سوم بحث می‌کند، «اخلاق فضیلت» (virtue ethics) است. و از آن بخشی هم (اگر چنین چیزی به صورت مدوّن مطرح شود) ‌که موضوع بحث آن مؤلفه چهارم است، می‌توان به «اخلاق فتوّت» تعبیر کرد.

صیامیان

گزارشی از نشست «کاربست تفسیری در بازخوانی آثار تاریخ‌نگاری اسلامی»/ بخش نخست؛

نسبت دانش تاریخ با کار مورخ

در کاربست رویکرد تفسیری ما آگاهی پیدا می‌کنیم به اینکه آنچه که به آن باور داریم و درونش زندگی می‌کنیم، جامعه‌ای که در آن قرار داریم و آن را ساخته‌ایم، دارای حقیقت‌های مطلق و غیرقابل تغییر در همه‌ی سطوح فرهنگی، اقتصادی، اجتماعی و سیاسی نیستند.

  • عشق و فلسفه ۱۳۹۳-۰۹-۰۱ ۱۲:۱۵

    به مناسبت روز جهانی فلسفه؛

    عشق به عقل

    فلسفه دری است بدون لولا و «هیچ کس نمی‌تواند دری بدون لولا را ببندد». (آندره برتون) فلسفه مغاکی است که به عمق فرا می‌خواند و همزمان چشم‌اندازی است که نوید فراتر رفتن می‌دهد. پس بی شک در این راه پر فراز و فرود، شجاعت باید یکی از ویژگی‌های اصلی فیلسوف باشد.

  • دورکیم ۱۳۹۳-۰۹-۰۱ ۱۱:۱۷

    به مناسبت نود و هفتمین سالمرگ امیل دورکیم؛

    دورکیم، پوزیتیویسم و سوسیالیسم

    حساسیت دورکیم نسبت به وضوح و روشنی، او را به‌سوی موضعی طبیعت‌گرایانه سوق داد؛ این امر احتمالاً ناشی از انزجار او از سبک روشن‌فکری ادبی بود که در آن زمان در حیات روشن‌فکری شایع بود. وی قوت و استحکام مفهومی و روش‌شناختی را ترجیح می‌داد و با تحلیل‌های جامعه‌شناختی که آغشته به استدلالات جدلی و متافیزیکی باشد مخالفت می‌ورزید؛ ازاین‌رو به‌سوی طبیعت‌گرایی روش‌شناختی کشیده شد.

  • روز فلسفه ۱۳۹۳-۰۹-۰۱ ۱۰:۱۳

    ترجمه بخشی از گزارش یونسکو به مناسبت روز جهانی فلسفه؛

    تفکر دربارۀ آینده

    معلمان فلسفه در هر کشوری باید شبکه‌ی همکاران را تشکیل دهند و از آن‌ها برای توسعه‌ی آموزش فلسفه حمایت کنند. بسیاری از انجمن‌های موجودی که ذکر شدند می‌توانند از جمله‌ی این همکاران باشند و همچنین این حمایت می‌تواند به توسعه‌ی فضاها، شبکه‌ها و انجمن‌های جدیدی بینجامد که به‌طور خاص به تدریس فلسفه در جایی که مناسب است، مربوط‌اند.

  • نویسندگی ۱۳۹۳-۰۸-۲۹ ۱۱:۰۳

    به مناسبت هفتۀ کتاب؛

    خلأهای قانونی در حمایت از مؤلف

    در نظام حقوقی ایران شکل خاصی برای انتقال حقوق مادی حاصل از آفرینش‌های ادبی و هنری پیش‌بینی نشده است؛ لذا مستند به ماده 10 قانون مدنی عمدتاً بهره‌برداری از حقوق مؤلف در قالب انعقاد قراردادهای نشر صورت می‌پذیرد. در این قراردادها حق تکثیر و تولید تعدادی از نسخه‌های اثر به ناشر واگذار می‌شود و نسخه‌های تولیدی تحت مالکیت ناشر قرار می‌گیرند و مؤلف سهم خود را از سود حاصله دریافت می‌کند...

  • فروغی ۱۳۹۳-۰۸-۲۸ ۱۱:۲۸

    مالک شجاعی؛

    فروغی و تاریخ‌نگاری سير حكمت در اروپا

    فروغی متوجه تحول معنايي مفاهيم در دوره‌های مختلف فلسفه هم هست و فی‌المثل در ترجمه‌ی «reali stes» به مخاطب تذكر مي‌دهد كه امروزه اين لفظ به معنايی ضد اصطلاح اسكولاستيك آن است. در ترجمه‌ی «attribute» ضمن بحث از معانی آن در منطق و فلسفه تصريح می‌كند كه در فلسفه‌ی اسپينوزا به معنای «صفت» است و اين صفت غير از صفتی است كه حكمای ما برای واجب‌الوجود قائلند و نزديك به معنای ماهيت است.

  • اختتامیه کتاب سال دانشجویی ۱۳۹۳-۰۸-۲۸ ۲۳:۳۸

    به بهانۀ بیست‌و‌یکمین دوره جشنواره کتاب سال دانشجویی؛

    کتاب سال دانشجویی؛ تأملی درباره یک اختتامیه

    اکنون این شائبه پیش آمده که مسئولان جشنواره خدای ناکرده با وسیله قرار دادن برخی از دانشجویان فرهیخته و صاحب تألیف کشور و برگزاری چنین مراسمی با کم‌ترین هزینه مادی و معنوی در پی کسب آبرو و وجهه مضاعف برای خود و سازمان مطبوع‌ خویش هستند.

  • علی اصغر مصلح ۱۳۹۳-۰۸-۲۸ ۱۱:۳۸

    علی‌اصغر مصلح/تأملی در شأن و مقام نوشتن در زمانه‌ی ما؛

    چرا می‌نویسیم؟

    در زندگی متداول و از سر عادت کسی توقف نمی‌کند. با شک از عادت خارج می‌شویم. اغلب پرسش‌های زیروزبرساز در پی تردیدی در عادات‌ند. هرچه تردید عمیق‌تر، برون‌فکنده شدن از عادت شدیدتر و پرسش نافذتر است. پس هنگامه‌ی تردید و پرسش‌گری را باید پاس داشت و با آهنگی شبیه سخن لایب‌نیتس می‌توان پرسید که «چرا می‌نویسیم به‌جای آن‌که ننویسیم؟»

  • جان رالز ۱۳۹۳-۰۸-۲۷ ۱۰:۲۷

    گفتاری از حسین هوشمند؛

    عدالت در فلسفه‌ی سیاسی جان رالز

    رالز در نظریه‌ی عدالت کوشیده است تا بین دو سنت سوسیالیسم اروپایی و لیبرالیسم کلاسیک پیوند زند. دو سنت فکری حاکم بر فلسفه‌ی سیاسی مغرب‌زمین یا مبتنی بر برابری‌خواهی بود یا بر آزادی‌خواهی.

  • کتابخوانی ۱۳۹۳-۰۸-۲۶ ۰۹:۴۷

    گفت‎وگو با ناصر فکوهی؛

    جامعه‌ای پر از نویسنده اما بدون خواننده

    این‌که در مجموع مردم ما، و به ویژه نخبگان ما، کم کتاب می‌خوانند و در گروه‌های اجتماعی تحصیلکرده در سطوح دانشگاهی، به باور من در رویکردهای متفاوت جامعه نسبت به مسائل فکری درونی و بیرونی، رابطه ی افراد با ذهنیت‌های خودشان و ناتوانی حتی بسیاری از روشنفکران، اساتید و طبعاً دانشجویان ما به عقلانی فکر کردن دیده می‌شود.

  • آشتیانی ۱۳۹۳-۰۸-۲۵ ۱۲:۱۴

    گفت‌و‌گوی بلند فرهنگ امروز با منوچهر آشتیانی/قسمت دوم؛

    تاریخ ما منفصل مانده است

    برای یک غربی، پشت سر علوم امروزین، فلسفه‌ی تاریخ و فلسفه‌ی جامعه و پشت آن نیز الهیات جامعه خوابیده است، اما جای این‌ها در کشور ما خالی است. در ایران مطالعه در این زمینه تا حدی به حوزه‌های علمی بازمی‌گشت، کاری که انجام نشد؛ بنابراین ما در ایران نه فلسفه‌ی حقوق داریم نه فلسفه‌ی سیاست، نه فلسفه‌ی زیباشناسی، نه فلسفه‌ی تاریخ، فلسفه‌ی ما کاری به این مسائل و مباحث نداشته است، قبلاً الهیات هم نبوده که از آن فلسفه بیرون بیاید، پس علم تاریخ و جامعه‌شناسی بر اساس چه عقبه‌ای استوار شود؟ تاریخ ما منفصل مانده و قطع شده است.

  • جامعه شناسان ۱۳۹۳-۰۸-۲۷ ۱۵:۱۳

    نگاهی به فراز و فرود علوم اجتماعی در ایران؛

    علوم اجتماعی در ایران: از تثبیت تا افول

    علم‌الاجتماع یا آنچه بعدها جامعه‌شناسی خوانده شد در بهترین حالت عمری ۸۰ ساله در ایران دارد. اولین بار در سال ۱۳۱۳ بود که در دانشکده‌ی ادبیات دانشگاه تهران درسی تحت عنوان «علم‌الاجتماع» توسط آلن هاس آلمانی تدریس شد. این علم جدید که در اوایل تفاوت‌اش با علوم تثبیت‌شده‌تری چون حقوق، فلسفه، تاریخ و تعلیم و تربیت به درستی روشن نبود بعدها با منفک‌شدن از علوم هم‌خانواده و یافتن شأنیتی مستقل برای خود به مرور جایش را در فضای دانشگاه باز کرد و ثباتی نهادی به خود گرفت.

  • مصطفی ملکیان ۱۳۹۳-۰۸-۲۵ ۱۲:۲۷

    مصطفی ملکیان؛

    فلاسفه«خدا» را چگونه درمی‌یابند

    در طول تاریخ فرهنگ بشری ادله‌هایی را که برای اثبات وجود خدا اقامه شده می‌توان در پنج مبحث تفکیک کرد. اگر ساحت‌های پنجگانه وجودی انسان را «باورها»، «احساسات و هیجانات»، «خواسته‌ها»، «گفتار» و «کردار» در نظر بگیریم، پنج مبحثی را که در رابطه با وجود خدا طرح می‌شود می‌توان به یکی از این ساحات نسبت داد.

  • هربرت مید ۱۳۹۳-۰۸-۲۲ ۱۳:۳۹

    نگاهی به اندیشه‌ی هربرت مید؛

    متفکری که وقتی نمی‌توانست بنویسد، می‌گریست!

    بسیاری از متفکران بیشتر به عواملی توجه دارند که موجب رفتار انسانی می­‌شوند، اما مید با نگرشی متفاوت، بیشتر سعی دارد آن فراگرد تعیین‌کننده­‌ای را در نظر گیرد که کنش‌گر انسانی به‌وسیله‌ی آن به نیروی اثرگذار بدل می­‌شود؛ از همین رویکرد متفاوت است که جامعه را چيزى بيشتر از يك سازمان اجتماعى نمی­‌داند كه ذهن و خود در بطن آن پديد مى‏‌آيند و این امر بزرگ­ترین سهم او در تفکر اجتماعی است؛ چراکه ایده­‌هایش کمی بعدتر به تکوین نظریه‌ی کنش متقابل نمادین انجامید.

  • گهواره ای برای مادر ۱۳۹۳-۰۸-۲۱ ۱۵:۰۹

    به بهانه توزیع «گهواره‌ای برای مادر» در شبکه خانگی؛

    سرگردانی میان «وجدان اخلاقی» و «عقلانیت منفعت‌اندیش»

    در فیلم «گهواره‌ای برای مادر»، دختر طلبه بر مبنای «قانون» و یا «عرف» مجبور نیست دست از تحصیل و تدریس بشوید و به نگهداری از مادر پیر و ناتوان خود بپردازد؛ چراکه می‌تواند او را به خانه‎ی سالمندان بسپارد و یا حداقل فردی را به‌ کار بگیرد تا در خانه‎ی مادر پاره‌ای از توقعات او را محقق کند و به نگهداری و مراقبت از مادر بپردازد..

  • فایرابند ۱۳۹۳-۰۸-۲۰ ۱۱:۰۹

    نگاهی به اندیشه‌های پل فایرابند؛

    علم یا سحر و جادو؟ انتخاب با شماست!

    او جوامع غربی را به راستی آزاد نمی‌پندارد؛ چراکه علی‌رغم اینکه انسان‌ها آزادند تا دین خود را انتخاب کنند، اجازه ندارند خواهان این باشند که فرزندانشان به جای علم، سحر و جادو در مدرسه فرابگیرند؛ به دیگر سخن، وی بر این باور است که جدایی بین کلیسا و حکومت وجود دارد، اما جدایی بین علم و حکومت وجود ندارد.

  • نهاد کتابخانه ها ۱۳۹۳-۰۹-۰۲ ۰۸:۲۱

    به مناسبت هفته کتاب؛

    نهاد کتابخانه‫‌ها؛ قرارگاه استراتژیک فرهنگی در حوزه کتابخوانی

    اگرچه کلیت الگوی فعالیت قرارگاهی در حوزه فرهنگ، می‌‏تواند عمومیت داشته باشد ولی به هنگام تبیین این رویکرد برای نهاد کتابخانه‏‌ها، آن را از بعد اقتضائات حوزه کتاب و کتابخوانی، چالش‌‏های الگوهای جاری فعالیت‏‌های ترویجی در این عرصه و اقتضائات محتوایی کار فرهنگی ـ ترویجی در کشور می‏‌توان مورد تأکید قرار داد.

  • فولادوند ۱۳۹۳-۰۸-۲۴ ۱۲:۱۱

    گزارش تصویری؛

    فرهنگ امروز در نمایشگاه مطبوعات(3)

    فرهنگ امروز از همه بزرگوارانی که در طی برگزاری نمایشگاه مطبوعات با ابراز لطف و محبت و بیان دیدگاه‌های انتقادی خود، سعی نمودند بر غنای کار ما بیفزایند، نهایت قدرشناسی و سپاسگزاری را دارد.

  • آشتیانی ۱۳۹۳-۰۸-۱۹ ۱۱:۲۹

    گفت‌و‌گوی بلند فرهنگ امروز با منوچهر آشتیانی/قسمت اول؛

    جامعه‌شناسی همیشه تاریخی است

    چرا پیوند بین جامعه‌شناسی و تاریخ که به جامعه‌شناسی تاریخی منتهی می‌شود آن‌طور که می‌بایست به آگاهی علمی نرسیده است؟ دلایل زیادی را می‌توان مطرح کرد، شاید یکی از دلایل تقریباً غیرکاربردی بودن آن است؛ به‌عنوان مثال، شما از جامعه‌شناسی صنعت به طور مشخص در فرایندهای صنعتی استفاده مستقیم می‌کنید، من معتقدم نظام سرمایه‌داری -مخصوصاً سرمایه‎داری متأخر- خیلی حسابگر است و به محض آنکه حس کند یک جریان فکری وجود دارد که عصای دستش می‌شود و به آن کمک می‌کند محال است که از آن دفاع نکند.

  • عبدالکریمی ۱۳۹۳-۰۸-۱۹ ۱۱:۰۴

    بررسی «نقد تکوینی» در ادبیات و هنر؛

    روان‎کاوی چرک‎نویس‎ها در نقد تکوینی

    نقد ژنتیک معمولاً بر آثار ادبی قرن نوزده و بیست متمرکز شده است و به این دلیل که چرک‎نویس و دست‎نوشته‎های چندانی از آثار قرون قبلی در دست نیست و نیز از زمانی که ماشین چاپ و رایانه و فناوری‎ها در خلق آثار ادبی ایفای نقش کرده است، دست‎نوشته‎های زیادی از نویسندگان و شاعران برجای نمانده است. حال این سؤال مطرح می‎شود که آیا بدون در دست داشتن چرک‎نویس‎ها و با استناد به نوشتار الکترونیکی نیز نقد ژنتیک معنا خواهد داشت؟

  • شماره 2 ۱۳۹۳-۰۸-۱۸ ۱۲:۲۰

    بررسی «چپ نو» در ایران در بخش اندیشه شماره دوم؛

    شماره دوم «فرهنگ امروز» منتشر شد

    دومین شماره از ماهنامه علوم‌انسانی فرهنگ امروز ، با افزایش 32 صفحه‎ای و افزوده شدن چند بخش جدید در 196 صفحه از نیمه دوم آبان ماه منتشر شد. بولتن خارجی، عکس نگاشت، حوزه و زبان وادبیات از جمله سرویس‌هایی است که در شماره جدید به این ماهنامه اضافه شده است.

  • فنایی ۱۳۹۳-۰۸-۱۸ ۱۰:۴۶

    نقدی بر کتاب «اخلاق دین‌شناسی» ابوالقاسم فنایی/بخش پایانی؛

    ناکارآمدی معیارها برای تفکیک ظرف دین از مظروف آن

    چگونه است که به گمان فنایی «میوه‌های مدرنیته را نمی‌توان و نباید از ریشه‌های آن جدا کرد»، اما میوه‌های اسلام را می‌توان و باید از ریشه‌های آن جدا و منقطع ساخت؟ چگونه است که «ذبح اسلامی مدرنیته» خون حیات‌بخش در رگ‌های آن را می‌خشکاند، «اما ذبح مدرن اسلام» روح و گوهر آن را نمی‌میراند؟

  • نمایشگاه ۱۳۹۳-۰۸-۲۱ ۱۶:۱۴

    گزارش تصویری؛

    فرهنگ امروز در نمایشگاه مطبوعات(2)

    ماهنامه و پایگاه اینترنتی فرهنگ امروز افتخار دارد 17-23 آبان در شبستان مصلی، راهروی اصلی، نبش راهروی 10، غرفه 10 پذیرای تمامی مخاطبان و فرهیختگان گرامی باشد.

  • دانشگاه ۱۳۹۳-۰۸-۱۷ ۱۲:۱۰

    نعمت‌اله فاضلی؛

    دانشگاه را چگونه مدیریت کنیم؟

    امروز در جامعه‌ای اطلاعاتی، دانش‌محور، جهانی شده، پسا مدرن و پسا صنعتی زندگی می‌کنیم. جهانی با اقتصادی دانش‌محور که فرایندهای عمومی تحول نه تنها ساختارها بلکه زندگی روزمره، فردیت، شخصیت، ایده‌آل‌ها و تخیل‌های ما را لحظه به لحظه دگرگون می‌کند و تعریف علم و دانشگاه به طور طبیعی در این جهان دائماً دگرگون شونده، تغییر می‌کند.

  • کامو ۱۳۹۳-۰۸-۱۷ ۰۰:۱۰

    نگاهی به زیبایی­‌شناسی نیچه و کامو؛

    امر وجودی در برابر امر پوچ

    کامو چنین کارکردی را برای هنر نمی‌­پذیرد. هنر چیزی را نمی‌­پوشاند؛ بدین معنا جهان کامو طاقت‌­فرساتر از جهان نیچه است، جهان نیچه در میان مرزهایش توسط تسکینی محصور شده است که به طور آنی به انسان در موقعیت وجودی‌­اش آرامش می‌­بخشد؛ هنر. چنین عامل تسلی‌بخشی در جهان کامو وجود ندارد.

  • حسینعلی نوذری ۱۳۹۳-۰۸-۱۵ ۰۹:۲۲

    گفتاری از حسینعلی نوذری؛

    کم‌رنگ شدن روایت سیاسی در تاریخ‌نگاری فرهنگی

    اگر بخواهیم تاریخ فرهنگی را در حوزههای تاریخ‌نگاری، روش‌شناسی مطالعات تاریخی، فلسفه‌ي تاریخ و مطالعات نظری تاریخی بررسی کنیم، باید یک بستر و کانتکس زمانی و مکانی برای آن در نظر بگیریم. در بستر مکان، این مورد هم مانند هر مورد دیگری در حوزه‌های علوم انسانی، سرشت و خصلت غربی دارد.

  • مهدی معین زاده ۱۳۹۳-۰۸-۱۴ ۱۰:۴۲

    گفتاری از مهدی معین‌زاده؛

    جستن حقیقت، در عرف اصیل و نا‌‌‌‌حقیقت، در عرف نااصیل

    هر عرفی حقیقتی در بُن خود دارد. کار تأمل فلسفی آن است که آن حقیقت را آشکار کند و از طریق این آشکارگی، مانع سقوط‌کردگی عرف شود و آن حقیقت را اعاده کند. اعاده کردن یعنی اینکه حقیقتی در بُن آن عرف هست، اما کتمان شده و به محاق رفته است. نقد فلسفی در فرهنگ یعنی اعاده کردن آن.

  • ساکن طبقه وسط ۱۳۹۳-۰۸-۱۴ ۱۰:۴۰

    نگاهی به اولین فیلم بلند شهاب حسینی؛

    «ساکن طبقه وسط»؛ طنزی رندانه

    دو سکانس پایانی فیلم نقطه‌ی اوج پی‌رنگ داستان اصلی است. شخصیت اصلی فیلم پس از ناامید شدن از بازگشت همسر سابقش و ناتوانی از پیدا کردن جوابی برای سؤالش یعنی همان راه جاودانگی، سعی می‌کند ندای آسمانی درونش را در خود ساکت کند و غرق در زندگی مادی و لذات دنیوی شود، پس تصمیم می‌گیرد به سمت زن همسایه‌ی طبقه پایین برود..