تیتر1 صفحه اول

دانشگاه

درنگی بر چالش‎های آموزش عالی؛

استحاله‎ی دانشگاه در بوته‎ی رشد کمّی

امروز افراد به «دانشگاه» راه پیدا می‎کنند چون صرفاً برای آن‎ها یک صندلی خالی وجود دارد؛ به راحتی وارد دانشگاه می‎شوند و به راحتی هرچه تمام‎تر و بدون زحمت با در دست داشتن یک برگ مدرکی که در پی آن بودند از آن خارج می‌شوند...

محمد رجبی

گفت‎وگو با محمد رجبی؛

نگاهی به دو کتاب جلال آل احمد

جلال آل احمد سرخوردگی‌های عمیقی از جامعه روشنفکری آن زمان پیدا کرده بود که ریشه در غفلت روشنفکران از مسائل مهم کشور، مثل استحاله فرهنگی روزافزون در جامعه داشت. جلال از کسانی که تصور می‌کرد باید مثل روشنفکران اروپایی پیشاهنگ آگاهی مردم باشند، ناامید شده بود. تفاوت آل احمد و شاملو این بود که شاملو صریحاً معتقد بود ما در ایران اصلاً روشنفکر نداریم و کسانی که به عنوان روشنفکر مطرح هستند، روشنفکرنما هستند؛ اما آل احمد آنها را روشنفکر می‌دانست ولی روشنفکر بی‌خاصیت.

هگل

بررسی تحلیلی-تاریخی آثار مربوط به هگل در ایران؛

تکلم هگل به فارسی

در سال ۱۳۸۲ به ناگاه یکی از بزرگترین آثار هگل که در عین حال یکی از عظیم‌ترین و دشوارترین آثار تاریخ فلسفه است با ترجمۀ مترجمی بی‌نام و نشان و بدون هیچ سابقه‌ای، توسط انتشارات شفیعی منتشر شد: پدیدارشناسی روح؛ ترجمه‌ای غیرفلسفی، ناپخته، با ایرادات بسیار، با ادعای ترجمه از متن اصلی آلمانی بدون ذکر هیچ منبعی.

  • فراستخواه ۱۳۹۳-۰۸-۰۴ ۰۸:۱۹

    مقصود فراستخواه در گفت‎وگو با «فرهنگ امروز»/ بخش دوم؛

    علوم انسانی در جامعۀ ما رو به زوال است

    در جامعه‎ی ما علوم انسانی رفته‌رفته تهی و ناکارآمد شده است، به‎طوری‌که افراد بیشتر با رتبه‎های پایین و غالباً هم از سر ناچاری و برای گرفتن مدرکی به این رشته‎ها روی می‎آورند و پذیرفته می‎شوند که تعداد زیادی از آن ها بیکار هستند.

  • منوچهری ۱۳۹۳-۰۸-۰۵ ۰۸:۵۲

    گفت‌وگو با عباس منوچهری؛

    در نسبت «شهریار» با«سیاست‌نامه»

    تحلیل تاریخ فكر یك وجه از اندیشه‌شناسی است؛ برای شناخت یك اندیشه به جای آغاز كردن با مفروضات مناقشه‌پذیر بهتر است با به‌كار‌گیری روش‌های اندیشه‌شناسی برای دست یافتن به پاسخ تلاش كرد. در تحلیل اندیشه بیش و پیش از هر چیز با «دنیای متن» مواجه هستیم.

  • ژیژک ۱۳۹۳-۰۸-۰۴ ۰۹:۲۲

    اسلاوی ژیژک؛

    مقاومت بیهوده است

    این کلمات به ساده‌گی بیان‌گر آن‌اند که حاکمیت لیبرال-دموکراتیکِ امروز و رؤیای سیاست «طلب‌خواهیِ نامحدود»ِ آنارشیستی در ارتباطی انگل‌واره و دوسویه موجودیت دارند: نماینده‌گان آنارشیستی، تفکر اخلاقی را عهده‌دار می‌شوند و حاکمیت نیز نقش اداره و تنظیم اجتماع را تقبل می‌کند.

  • نعمت فاضلی ۱۳۹۳-۰۸-۰۳ ۱۳:۰۵

    تاریخ فرهنگی ایران مدرن در گفت‌وگو با دكتر نعمت‌الله فاضلی؛

    تاریخ فرهنگی با تاریخ فرهنگ تفاوت دارد

    وقتی ما از منظر تاریخ فرهنگی به ایران مدرن نگاه می‌كنیم اساسا ما با نوعی تجزیه و تحلیل نظری درباره ایران معاصر سر و كار داریم. ما تلاش می‌كنیم تا به كمك مفاهیم و نظریه‌ها و دیدگاه‌های مجموعه علوم اجتماعی كه نه‌تنها در تاریخ بلكه در مطالعات فرهنگی، جامعه‌شناسی، اقتصاد، حقوق و دیگر حوزه‌های علوم انسانی مثل فلسفه، نظریه‌های فرهنگی تولید شده است به كمك این مفاهیم و نظریه‌ها به نوعی به درك مفهومی از معنای داده شده به ابعاد مختلف جامعه، انسان و هستی‌های گوناگون دست پیدا كنیم.

  • رضا داوری اردکانی ۱۳۹۳-۰۸-۰۱ ۱۱:۱۸

    رضا داوری‎اردکانی؛

    خانواده چگونه تغییر کرد؟

    کسانی هستند که در میان ایسم‌ها به انتخاب و به ترجیح یکی بر دیگری می‌پردازند، به این قصد که آثار بقیه را از بین ببرند و جلو نشر آن‌ها را بگیرند. آن‌ها نمی‌دانند که سیر تحول یک تمدن تابع اراده و اغراض اشخاص نیست و بسط یک تمدن را نمی‌توان با حرف‌ها و بحث‌های مخالف متوقف کرد.

  • صالح نجفی ۱۳۹۳-۰۷-۳۰ ۱۱:۱۰

    صالح نجفی؛

    نقدی بر ترجمه «ناخودآگاه زیباشناختی» رانسیر

    ناآشنایی یا عدم آشنایی کافی با زبان مبدا کار دست ما مترجمان حاشیه‌ای و به تمام معنای کلمه «جهان سومی»می‌دهد ولی هر مترجم باوجدانی در قبال جمله‌هایی که در زبان مقصد تولید می‌کند «مسوول» است، نه فقط در قبال خواننده‌های احتمالی بلکه در پیشگاه شعور خودش.

  • دوفرن ۱۳۹۳-۰۷-۲۸ ۱۱:۵۸

    درآمدی بر «پدیدارشناسیِ تجربه زیبایی‌شناختیِ» مایکل دوفرن؛

    زیبایی‌شناسی از منظر پدیدارشناسی

    از راه‌هایی که می‌توان ابژه زیبایی‌شناختی را تعریف کرد، ترسیم تفاوتی است که این ابژه با اثر هنری دارد. چراکه نباید ابژه زیبایی‌شناختی و اثر هنری را با یکدیگر اشتباه گرفت. اثر هنری ساختار ابژه زیبایی‌شناختی را به وجود می‌آورد. اثر هنری خود دارای ساختار پایداری است که به تجربه‌پذیری وابسته نیست، در حالی که ابژه زیبایی‌شناختی تنها هنگامی وجود دارد که توسط یک ناظر تجربه شود.

  • غلامرضا اعوانی ۱۳۹۳-۰۷-۳۰ ۱۱:۲۶

    گفت‌وگو با غلامرضا اعوانی؛

    ابن سینا؛ افقی تازه در عقلانیت

    ایرانیان باستان میان عالم مینوی (بهشتی) و گیتی تفاوت‌هایی را قائل می‌شدند، كه عالم مینوی را عالم عقل و عالم روح می‌دانستند. عالم مینوی برای آنان عالم ماده نبود. چنین تصوری برای امروزی‌ها گم و ناشناخته است. در حالی كه در قدیم تمام حكمای بزرگ به آن قائل بوده‌اند. بنا بر نظر قدما عالم عقل و نفس، اساس این عالم است و عالم، انسان كبیر است و روح دارد.

  • فراستخواه ۱۳۹۳-۰۷-۲۹ ۱۱:۲۲

    مقصود فراستخواه در گفت‎وگو با «فرهنگ امروز»/ قسمت اول؛

    در کجای شاخص «لگاتوم» ایستاده‌ایم؟

    اینجا چیزی وجود دارد که مهم‎تر از تولید ناخالص ملی است، تولید ناخالص شادی؛ یعنی به جای تولید ناخالص ملی در امر اقتصاد، تولید ناخالص شادی ملی مطرح شده است. مردمانی که فقط تولید و درآمدشان افزایش پیدا نمی‎کند، بلکه بیش از این قابلیت‎های دیگر انسانی ظهور پیدا می‎کند.

  • داریوش شایگان ۱۳۹۳-۰۷-۲۸ ۱۱:۰۴

    گفت‌وگو با داریوش شایگان به مناسبت انتشار «پنج اقلیم حضور»؛

    مدرنیته جایگاه سنت را تعیین می‌کند

    روزی از مرحوم سیدجلال‌الدین آشتیانی پرسیدم، چرا شما خودتان تاریخ فلسفه اسلامی را نمی‌نویسید، در حالی‌که غربی‌ها بسیار در این‌باره نوشته‌اند. پاسخ او از این قرار بود که من قادر به انجام چنین کاری نیستم، چون من خودم فلسفه اسلامی هستم، به این معنا که او خود را وجه زنده این فلسفه می‌دانست و چون درون آن مستغرق بود نمی‌توانست از خود فاصله بگیرد و مانند فردی از بیرون به مسایل نگاه کند.

  • امیرکبیر -ناصرالدین شاه ۱۳۹۳-۰۷-۲۷ ۰۹:۵۴

    به مناسبت سالگرد آغاز صدارت امیرکبیر و آغاز سلطنت ناصرالدین شاه؛

    ناصرالدین شاه و امیرکبیر: تعامل یا تقابل

    قهرمان‌سازی و منجی‌گرایی از تم‌های اصلی روان‌شناسی تاریخی و اجتماعی ایرانیان است که به‌نوبه‌ی خویش ریشه در تحولات فکری و تاریخی ایران دارد. این ذهنیت تاریخی البته اضداد بسیاری را در درون خود جای داده است. چگونه می‌توان تصویر کاملاً تاریک از ناصرالدین شاه را به‌عنوان آمر قتل امیر با رواج تصاویر همان شاه حک‌شده بر روی قلیان‌ها یا استکان‌های کمرباریک در دوران معاصر جمع کرد، گویی که توده‎ی مردم با «ناصرالدین شاه» گونه‌ای همدلی دارند.

  • جواد میری ۱۳۹۳-۰۷-۲۶ ۰۱:۰۸

    منظومه فکری مرتضی مطهری در گفت‌وگو با سید جواد میری؛

    مطهری یک نوفارابین است

    در حال حاضر برای اسلامی کردن علوم انسانی چند گزاره‌ی فقهی به آن می‌افزایند یا با چند آیه‌ی قرآن آن را زینت می‌دهند و مدعی می‌شوند که آن علم اسلامی شده است، درصورتی‌که اصلاً چنین نیست، تفکر که این‌گونه اسلامی نمی‌شود. اگر بخواهیم بدیل و آلترناتیوی برای جامعه‌شناسی و علوم انسانی‌ای که در غرب است قائل شویم، باید به نگاه‌هایی از قبیل نگاه مطهری توجه کنیم و از آن استفاده کنیم.

  • مهدی محقق ۱۳۹۳-۰۷-۲۶ ۱۲:۵۵

    گفت‌وگو با مهدی محقق؛

    چاپ آثار علمی مفاخر برای ممانعت از مصادره شدن آن‎ها

    مصادره نشدن به این است که آثار علمی را چاپ کنیم. وقتی درباره مولانا ۲۰ کتاب در آنکارا چاپ می‌شود در حالی که ما یک کتاب هم چاپ نمی‌کنیم، مسلم است که چهره‌های فرهنگی و مفاخر ما را به نفع خودشان مصادره می‌کنند. کشورهای عربی در حال فعالیت هستند تا مفاخر فرهنگی و علمی ما را به نام خودشان ثبت کنند و به تدریج ما را منزوی کنند.

  • کریم مجتهدی ۱۳۹۳-۰۷-۲۳ ۱۲:۱۷

    کریم مجتهدی؛

    اوصاف علم زنده

    با این حال به نظر می‌رسد که درباره روش‌شناسی کانت اندکی باید درنگ کرد و نگارنده مایل نیست بدون اشاره به شمه‌ای از ابتکارات او، این بحث را به آخر ببرد. به نظر نگارنده کانت با روش استعلایی خود بیش از بقیه، اوصاف پژوهش دانش محور را روشن کرده است.

  • الن بدیو ۱۳۹۳-۰۷-۲۲ ۱۱:۴۶

    گفت‌وگو با «آلن بدیو»؛

    تئاتر و فلسفه زوج متخاصم و مکمل

    تضاد میان آپولونی و دیونوسوسی یا عقل و قدرت امر تراژیک، تصویری قدرتمند است اما روشنگر این ابهام نیست. رابطه یادشده از آن‌رو مبهم است که پرسش فلسفی‌محوری‌ای که رابطه فلسفه با تئاتر را تعریف می‌کند، به‌زعم من، رابطه میان «حضور» و «بازنمایی» است. یا می‌توان گفت میان بود و نمود؛ به‌همین دلیل است که رابطه میان فلسفه و تئاتر مساله‌دار است.

  • آتش بس2 ۱۳۹۳-۰۷-۲۴ ۱۰:۲۶

    نگاهی به فیلم «آتش‌بس۲» ساختۀ تهمینه میلانی؛

    تجویز روان‌شناسانه برای حل عوارض زندگی مدرن

    لوکیشن‌های آتش‌بس عمدتاً فضاهای زندگی شهری مانند کافی‌شاپ، شرکت ساختمانی، مهمانی‌های خانوادگی و ... است، فضاهایی که زندگی تکراری شهری و مدرن را القا می‌کند و هیچ‌گاه دوربین از این فضاها خارج نمی‌شود، فضاهایی که به شدت دلگیر است...

  • کتاب‌های کمک‌آموزشی؛ کمک یا کاسبی. ۱۳۹۳-۰۷-۲۲ ۱۱:۲۱

    گزارشی از میزگرد تخصصی «کمک آموزشی؛ کمک یا کاسبی؟»/ بخش دوم؛

    عیارسنجی نظام سنجش

    مؤسسات نشر کتاب‌های آموزشی بر پایه نظام آموزش سنجش آموزش فعلی کارشان را بنا می‌کنند و اگر نقدی وارد باشد، به سیستم سنجش آموزش عالی کشور برمی‌گردد. ما نمی‌توانیم بگوییم این نقص از مؤسسات کنکور یا مؤسساتی است که کتاب‌های تحصیلات تکمیلی را منتشر می‌کنند.

  • مهدی گلشنی ۱۳۹۳-۰۷-۲۰ ۱۰:۳۷

    گفت‌وگو با مهدی گلشنی پس از انتصاب دوباره به ریاست گروه فلسفه علم دانشگاه شریف؛

    مانده‌ام برای اجرای برنامه‌های ناتمام

    اگر ایشان فکر می‌کرد که من این‌همه سال بیهوده در این سمت بوده‌ام، چرا در همان ابتدای ریاستش این کار را نکرد؟ البته بنده شواهدی دارم که ایشان همان اول می‌خواست مرا بازنشسته کند کمااینکه بعضی از اساتید باسابقه و برجسته‌ی دانشگاه صنعتی شریف را بازنشسته کرد...

  • میشل فوکو ۱۳۹۳-۰۷-۱۹ ۱۰:۴۴

    میشل فوکو؛

    پروبلماتیزه‌کردن چیست؟

    کارِ تاریخ تفکر باید این باشد که در ریشۀ این راه‌حل‌های متنوع، صورت عمومی پروبلماتیزه‌کردن‌هایی را مجدداً کشف کند که این راه‌حل‌ها را – حتی به واسطۀ تضادشان – ممکن ساخته‌اند؛ یا آن چیزهایی را مجدداً کشف کند که تبدل‌یافتنِ دشواری‌ها و موانع یک عمل به پروبلم عمومی‌ای را ممکن ساخته‌اند که می‌توان برایش راه‌حل‌های عملیِ متنوعی پیشنهاد داد.

  • پایان نامه ۱۳۹۳-۰۷-۱۹ ۱۸:۳۹

    میزگردی با عنوان «آیا دانشجویان ما پایان‌نامه‌را جزئی از هویت علمی خود می‌دانند؟»

    صنعت تراژیک پایان‌نامه‌سازی در آموزش عالی

    در میان شیوه‌های متعددی که در انتخاب موضوع پایان‌نامه‌ها وجود دارد، موضوعاتی هم هستند که خود دانشجویان آن‌ها را دنبال می‌کنند؛ اما آن فضاهای خاصی که در گروه‌های علمی و آموزشی و دانشگاه‎های ما حاکم است، دانشجو را به «اجبارهایی» برای گرفتن پایان‌نامه‌ای با استاد یا موضوع خاصی سوق می‌دهد. به‌علاوه صنعت پایان‌نامه‌سازی وضعیتی غیر طبیعی در حوزه نوشتن پایان‌نامه‌ها ایجاد کرده است که نگارش پایان‌نامه و موضوعاتی را که دانشجویان دنبال می‌کنند تحت تأثیر قرار داده است.

  • کافکا ۱۳۹۳-۰۷-۱۷ ۱۱:۵۹

    ناصر فکوهی؛

    علم و فرهنگ در جهان کافکایی شده

    علمی که ما از آن سخن می‌گوییم، نه یک علم جهان‌شمول و شکل‌گرفته در عقلانیتی خودساخته است که در رابطه‌ای دکارتی ساخته شده باشد و به هیچ رو قابل اعتراض نباشد، بلکه علمی است که در فاصله‌ی قرن شانزده تا نوزده، بنا بر تبارشناسی بسیار دقیق و روشنی که فوکو ارائه می‌دهد، نه با هدف برساختن چیزی یا انسانیتی، بلکه با هدف حذف بسیاری چیزها و روابط و انسانیت‌ها ساخته شد.

  • هانکه ۱۳۹۳-۰۷-۱۶ ۱۰:۳۱

    سید مهدی ناظمی قره‌باغ؛

    سینمای هانکه؛ خوب، بد، ضد فیلم

    نگارنده، هانکه را نه هماورد هیچکاک و برگمان در روایت کلاسیک و مدرن سینما می‌داند و نه حتی به اندازه‌ی آن‌ها فیلسوف؛ البته هانکه به‌عنوان یک روشن‌فکر به‌ویژه از هیچکاک مطالعات نظری بیشتری دارد، اما این مطالعات و دغدغه‌های فلسفی و اجتماعی در سینمای هانکه نمی‌تواند حضور داشته باشد. هانکه حتی نمی‌تواند در بهترین آثار خویش به‌راحتی با این دو، جز در مقام یک اقتباس‌کننده مقایسه شود.

  • کتاب‌های کمک‌آموزشی؛ کمک یا کاسبی ۱۳۹۳-۰۷-۱۷ ۱۱:۱۷

    گزارشی از میزگرد تخصصی «کمک آموزشی؛ کمک یا کاسبی؟»/ بخش نخست؛

    آموزش علیه آموزش

    وقتی در لیست 10 ناشر برتر کشور، 6 تایش ناشران کمک‌آموزشی است، این پیام را دارد که نظام آموزشی ما با مشکلات ریشه‌ای مواجه است. این مشکلات ریشه‌ای اقتضا می‌کند در کنار کتاب‌های درسی، کتاب‌های کمک‌درسی هم باشد.

  • هایدگر ۱۳۹۳-۰۷-۱۵ ۱۱:۰۶

    محمد ایمانی/درنگی در باب اندیشۀ سیاسی هایدگر؛

    هایدگری دیگر

    برای پی بردن به موضع فلسفی هایدگر نسبت به امر سیاسی، تنها راهی که به بیراهه نرود، آثار خود فیلسوف است. پیش از این گفته می‌شد این کار بسیار مشکل است؛ چراکه هایدگر درباره‌ی امر سیاسی کمابیش چیزی ننوشته است و به تبع فلسفه‌ی سیاسی ندارد، همچنین راه دشوار محققی که بخواهد از درون هستی و زمان، اندیشه‌ی سیاسی هایدگر را استخراج کند بسیار پرپیچ‌وخم است.

  • هگل-پرهام ۱۳۹۳-۰۷-۱۴ ۱۸:۰۸

    به بهانۀ انتشار ترجمۀ دیگری از کتاب «پدیدارشناسی روح» هگل؛

    جــانـانـه یـا روحــانـی!؟

    آقای پرهام پیشتر اصطلاح هگلی Geist را به ذهن ترجمه کرده و نیز به جای «پدیدارشناسی» «نمودشناسی» آورده بود و از آن پس نیز در رساله ای با عنوان «کالبدشکافی یک نقد» گفته بود که در دومین بخش آن توضیح خواهد داد که با بررسی اصطلاحات «روح، نفس،جان و ذهن در هر سطح از تحلیل هگل» نشان خواهد داد که به جای «ذهن» و نیز «روح» باید کدام واژه را انتخاب کرد.

  • دانشگاه ۱۳۹۳-۰۷-۱۴ ۱۲:۰۸

    درنگی در باب سیاست‌های جذب دانشجوی تحصیلات تکمیلی؛

    دانشگاه، بنگاه و چند مسئله‌ی دیگر

    این دامن زدن به تب دکتری یادآور یک گفته‌ی بسیار درخشان از رئیس اسبق دانشگاه آزاد است که قائل به وجود رابطه میان بازار کار و تحصیلات نبود و گفته بود که ترجیح می‌دهد تا ایران مملو از بیکاران تحصیل‌کرده باشد تا بیکاران بی‌سواد؛ یعنی خود درس خواندن و قرار گرفتن در میان تحصیل‌کرده‌ها نهایتاً کارویژه و کارآمدی نظام آموزش عالی‌ای بود که مبتنی بر پول بنا شده و می‌خواست خودگردان باشد.

  • آلزایمر ۱۳۹۳-۰۷-۱۲ ۱۱:۳۱

    تحلیل فیلم آلزایمر؛

    کشمکش با تفوّق اجتماعیِ «منطق تجربه‌گرایی»

    «آلزایمر» فیلمی است که هم مخاطب عام آن را می‌‌فهمد و هم مخاطب خاص؛ اما مخاطب عام تنها با لایه‌‌ی سطحی و ظاهری فیلم ارتباط برقرار می‌‌کند، در حالی که مخاطب خاص، به لایه‌‌ی معنای زیرین و اصلی فیلم – که هویتی فلسفی دارد‌‌‌‌ نیز نفوذ می‌‌کند و پیام نهفته‌‌ و ناپیدای آن را درمی‌‌یابد. فیلمی که واجد چنین خصوصیتی باشد‌‌‌‌ برقراری ارتباط همزمان با مخاطب عام و خاص‌‌‌‌ ، فیلم ارزنده‌‌ای است.