تیتر1 صفحه اول

روشنفکری

الزامات روشن‎فکری در قرن بیست‌ویکم؛

مرگ روشن‎فکری یا بحران مخاطب؟

روشن‎فکرانی که قصد دارند دنیای جدید را به نقد بکشند، ایدئولوژی عصر اطلاعات را ترسیم و راهکار رهایی‌بخش صادر کنند، با بحران مخاطب در دهکده‌ی مجازی مواجه می‌شوند. کتاب، روزنامه و دایره‌المعارف‌های روشن‎فکرانه دیگر خواستار ندارد، برعکس بازیگران و فوتبالیست‌ها و هنرمندان تبدیل به مراجع فکری بسیاری شده‌اند که دارای قدرت جذابیت و ایجاد کشش‌های مختلف غریزی می‌باشند.

کوهن -فایرابند

پل هوینینگن هون؛

پل فایرابند و تامس کوهن

مفهوم قیاس‎ناپذیری نزد کوهن حوزه‌ی وسیع‌تری نسبت به فایرابند دارد و دلیلش آن است که برای فایرابند تنها نظریه‎های جامع 22 و نیز نظریاتی که تنها به روشی معین تفسیر می‌شوند، می‌توانند قیاس‎ناپذیر باشند.

دانشگاه

امیر کیان‌پور؛

آکادمی، بیرون آن و مسئله‌ی خارج

فرهادپور با نقد ارزش جوهری، برتری و مرکزیت انتزاعی‌ای که ترجمه‌ی آگاه در برابر ترجمه‌ی ناآگاه به خود می‌گیرد، خود ترجمه را همچون فضایی شکاف‌خورده و بی‌مرکز برجسته می‌کند. ترجمه استعاره‌ای می‌شود برای آگاهی تفکر نسبت به وضعیت خویش و یکی شدن آن با این وضعیت که خود چیزی جز زیست تفکر در فضای مخاطره، در دل تنش‌ها و تناقضات و گرداب امر منفی نیست.

  • ملکیان ۱۳۹۳-۰۶-۲۲ ۱۱:۱۹

    بررسی مفهوم عشق از دیدگاه علی شریعتی در گفت‌وگو با مصطفی ملکیان؛

    این پروژۀ شریعتی نیست

    در این مرحله شریعتی وسیله‌ها را در اختیار نگذاشته است. آرمانش این است كه دست نزنید تا آرمان عشق باقی بماند. پس در مرحله ایده حرف زده است. اما برای اینكه هم عشق از دست نرود و هم به معشوق دست پیدا كنیم باید بگویم كه این اصلا پروژه شریعتی نبوده است پس نمی‌توانیم انتظار داشته باشیم كه برای چنین وضعیتی پیشنهادی داشته باشد.

  • محمدتقی طباطبایی ۱۳۹۳-۰۶-۲۲ ۱۰:۵۸

    محمدتقی طباطبایی/گفتاری در باب مفهوم غرب‌زدگی(بخش دوم)؛

    تفاوت رضا داوری و مارتین هایدگر در نقد عقل مدرن

    ما در تفکر فردید و در تفکر داوری‌ای که در سال ۱۳۵۹ در حال اندیشیدن است، این تمایز میان شرق و غرب را داریم در صورتی‌که بنا بر مقدمات آن‌ها نباید داشته باشیم. البته دکتر داوری هر چه بیش‎تر از آن سال‌ها دور می‌شود، این تمایز را بیشتر نفی می‎کند. در واقع با نفی این تمایز است که می‎تواند امروز در مورد توسعه، علوم انسانی و مدرنیزاسیون سخن بگوید. جالب است که هایدگر چنین تمایز‌گذاری‌ای را ندارد. نقد هایدگر درونی است، او غرب را از درون نقد می‌کند.

  • هنر ۱۳۹۳-۰۶-۲۰ ۱۱:۱۱

    بررسی تفاوت تلقی هنر متعهد در غرب و شرق فرهنگی؛

    تلقی روزگار ما از ادبیات و هنر متعهد

    فصل مشترک همه‌ی کسانی که به ادبیات متعهد قائل می‌باشند این است که هنر و ادبیات می‌بایست وجدان بیدار جامعه باشد؛ چراکه زبان هنری و ادبی در سایه‌ی مصونیت نسبی شناخته‌شده‌ای که دارد این قدرت را داراست که عریان‌تر بر تارک زشتی‌های جامعه تاخته و از ساحت آزادی، عدالت و خیر و نیکی دفاع نماید.

  • مدارس فرانسه ۱۳۹۳-۰۶-۱۹ ۱۱:۴۷

    نگاهی به سیاست‎‌های آموزشی در فرانسه؛

    سیاست های آموزشی: اصلاحات ممکن و ناممکن

    آیا اصلاح ساختار نهاد آموزش و پرورش تنها در کشور فرانسه تا این حد کار سختی است؟ امیل دورکیم در کتاب خود با عنوان تحول آموزشی در فرانسه به صراحت به این مساله اشاره می‌کند که با گذشت هر قرن، نهاد آموزش و پرورش به کلی دچار تغییر می‌شود – چه در نحوۀ عملکرد و چه در اهدافی که دارد – چرا که نهاد مدرسه ماهیتی اجتماعی دارد و به طبع در هیچ جای دنیا جامعه‌ای وجود ندارد که تغییر را تجربه نکند.

  • مختار علیزاده ۱۳۹۳-۰۶-۱۹ ۱۱:۲۰

    گفت‌وگوی منتشر نشده با مختار علیزاده؛

    دربارۀ تفاوت حکمت هنر و فلسفۀ هنر

    در مورد زیبایی و زیبایی‌شناسی این اصلا لفظ غربی است، یعنی چندان به ما مربوط نیست و نه اینکه زیبایی در عالم اسلام نیست بلکه حُسن، جمال و زیبایی هست، منتها باید این را در دو ساحت بیشتر توجه کرد، آنهایی که اهل فلسفه هستند به یک معنا و آنهایی که اهل حکمت هستند به معنایی دیگر به زیبایی توجه کنند که این هم اندک است.

  • دیهیمی ۱۳۹۳-۰۶-۱۷ ۱۴:۵۳

    واکنش خشایار دیهیمی به نقد صالح نجفی بر ترجمه «الهیات سیاسی2»؛

    نه کتاب را دیده‌ام، نه مترجم را!

    ممکن است مترجم اثر در جایی، صحبت های مرا شنیده باشد یا چیزی درباره من خوانده باشد و در کتابش از من تشکر کرده باشد اما این موضوع، این حق را به افرادی امثال آقای نجفی نمی‌دهد که اخلاق حرفه ای را زیرپای بگذرانند و گناه یا تقصیری را متوجه من بدانند.

  • صالح نجفی ۱۳۹۳-۰۶-۱۷ ۰۹:۲۵

    صالح نجفی/نقدی کوتاه بر ترجمه کتاب «الهیات سیاسی 2»اثر کارل اشمیت؛

    آزادی مطلق در ترجمه‌های نظری

    شاید هیچ‌وقت نتوان قانونی تدوین کرد تا جلوی تولید ترجمه‌هایی از این دست گرفته شود. ولی در همه‌حال «ندایی» هست از جنس ندای درونی سقراط که اگرچه ایجابا او را به چیزی امر نمی‌کند، لااقل نمی‌گذارد او دست به بعضی کارها بزند یا پای در بعضی راه‌ها بگذارد.

  • محمد تقی طباطبایی ۱۳۹۳-۰۶-۱۸ ۱۰:۲۸

    محمدتقی طباطبایی/گفتاری در باب مفهوم غرب‌زدگی(بخش نخست)؛

    نگاهی به مفهوم «غرب‌زدگی» در منظومۀ فکری رضا داوری اردکانی

    در گفت‎‏وگوهای بسیاری، به آقای دکتر داوری نقد شده است که چه طور شما که منتقد مدرنیته هستید، در مورد توسعه می‎نویسید، چه طور می‎گویید باید علوم انسانی آن قدر قوی شود که بتوانیم کار اساسی انجام بدهیم؟ و ایشان بسیار خوب به این انتقادها جواب داده است. پاسخ ایشان جدا کردن دو سطح مساله است. در واقع می‎خواهد بگوید «مفهوم غرب‎زدگی» درست فهمیده نشده است که این نقدها به آن وارد می‌شود.

  • سلفی ۱۳۹۳-۰۶-۱۸ ۱۱:۰۷

    کلنسی مارتین/دربارۀ کتاب «آینه، آینه» نوشتۀ سیمون بلاک برن؛

    عشق‌ عکس سِلفی

    آزاردهنده‌ترین نکته در خصوص فرهنگ حب نفس، این است که خودپرستی، خودبینی، و غرور، همه با هم کار می‌کنند، و تا جایی که این گرایشات را به طور فرهنگی تقویت می‌کنیم، این کار را نه از سوی خودمان، بلکه به مثابه‌ی یک مسئولیت اجتماعی انجام می‌دهیم.

  • مرادخانی ۱۳۹۳-۰۶-۱۶ ۱۰:۵۴

    فلسفۀ هگل در گفت‌وگوی فرهنگ امروز با علی مرادخانی؛

    چرا به هگل توجه می‌شود؟

    دلیل اینکه چرا به هگل توجه شد این است که ما نیزمحتاج آگاهی تاریخی هستیم و نگاه هگل شاید از این منظر آموزنده باشد و یا اینکه حداقل کسی است که تاریخ و فلسفه یا به عبارتی، زمان و حقیقت، حادث و قدیم یا امر تاریخی و فلسفی را به هم گره زده است، درحالی‌که تا زمان او هیچ‌وقت این اتفاق در فلسفه نیفتاده بود.

  • سید حسین نصر ۱۳۹۳-۰۶-۱۶ ۱۱:۲۸

    گفتوگو با سیدحسین نصر؛

    روشنفکری دینی کاری برای سنت نکرده است

    اینکه این داده‌ها که روشنفکری دینی به معنای اروپایی‌اش بر آن استوار است بخواهد دین را متحوّل کند را سنّت‌گرایان قبول ندارند. این دین است که باید تعیین کند تحوّل فکری چه باشد نه اینکه تحوّل فکری از راه‌های گوناگون بیاید و سعی کند دین را طبق سیاق خودش تغییر دهد. اگر این چنین باشد آن فکری که می‌خواهد تحول ایجاد کند، خودِ دین است.

  • عبدالحسین خسروپناه ۱۳۹۳-۰۶-۱۵ ۱۰:۵۴

    پاسخ عبدالحسین خسروپناه به برخی ابهامات مدیریتی موسسه حکمت و فلسفه؛

    آخرت خود را برای دنیای دیگران خراب نمی‌کنم

    برخی توقع دارند به‎عنوان عضو هیئت علمی وظیفه‌ی خود را انجام ندهند، اما حقوق خود را دریافت کنند و بنده هم حرفی نزنم. توقع دارند مثلاً پایه‎ی آن‎ها را بدهم یا از استادیاری به دانشیاری و از دانشیاری به استادتمامی آن‎ها را ارتقا بدهم.من این کار را نخواهم کرد، بلکه طبق ضوابط وزارت علوم عمل می‎کنم چه این افراد خوششان بیاید و چه بدشان بیاید و مطبوعات را علیه بنده بشورانند.

  • حسن انوشه ۱۳۹۳-۰۶-۱۳ ۱۰:۴۱

    گفت‌وگو با حسن انوشه

    سال‌های دانشجویی من

    آریان‌پور بیشتر با دانشجویان صحبت می‌کرد و حرفهایش به نسبت شیرین بود مثلاً در مورد رژیم سلطنتی بد می‌گفت و اگر تصریحاً عنوان نمی‌کرد اما تلویحاً رژیم را زیر سؤال می‌برد. در مورد آل احمد نیز باید بگویم آن قدر کلاس‌هایش پر می‌شد که حتی عده‌ای کنار پنجره کلاس می‌نشستند، آل احمد هم پشت سر هم سیگار می‌کشید وحرف می‌زد.

  • رتوریک ۱۳۹۳-۰۶-۱۳ ۱۰:۳۲

    هاپزیبا روسکی؛

    دانشجویان باید چه چیزهایی دربارۀ رتوریک بدانند؟

    ارسطو بر این عقیده بود که سخنرانان می‌توانند بر اساس دنیاي پیرامونشان مشاهده کنند که ارتباطات چگونه روي می‌دهد و از این فهم براي سخن گفتن و ایجاد استدلال‌های متقاعدکننده استفاده کنند.

  • ناصر کاتوزیان ۱۳۹۳-۰۶-۱۲ ۱۱:۴۰

    برای استاد امیر ناصر کاتوزیان؛

    او به منزل رسید و بار گذاشت...

    هرچند امیرناصر کاتوزیان را به نام استاد حقوق خصوصی می­‌شناسند، امّا دغدغه­‌ی حضرت استاد آن­چنان در پروراندن اندیشه‌­ی عدالت قدرتمند بود که پای او را به وادی فلسفه­­‌ی حقوق نیز کشانید. استاد بر خلاف بسیاری از حقوق­‌خوانان و وکالت­‌گرایان دانشکده­‌های حقوق ایران، از رویکرد پوزیتیویستی گامی فراتر نهاده و همواره محک عدالت در تعیین حکم را فرا دید ِ خویش داشت.

  • فرشته ها با هم می آیند ۱۳۹۳-۰۶-۱۱ ۱۱:۴۵

    نگاهی به فیلم «فرشته‌ها با هم می‌آیند»؛

    روحانی نباید روحانی باشد

    سوال اساسی این است که آیا روحانی بودن به‌مثابه یک شغل امر مطلوبی نیست؟ چرا در فیلم‌های ایرانی، روحانی خوب کسی است که از راه تحصیل و تدریس ارتزاق نکند و راه یدی و کارگری را در پیش بگیرد؟ به نظر می‌رسد این عنصر در فیلم‌های ایرانی از عدم شناخت واقعیت زندگی روحانیون نشئت می‌گیرد؛

  • زلزله ۱۳۹۳-۰۶-۱۰ ۱۰:۱۲

    ناصر فکوهی؛

    صدای پای زلزله!

    «صدای پای زلزله» به گوش می‌رسد و به‌زودی به تهران می‌رسد و باید آماده «مصیبت بزرگ» بود. این شایعات را باید با موارد دیگری همچون طوفان بزرگ تهران، زلزله‌های جنوب کشور، طوفان شن در غرب و... مقایسه کرد که هربار به شایعاتی دامن زده و ترس‌هایی مبهم را در مردم برانگیخته‌اند. در این یادداشت قصد ما ارایه تحلیلی کوتاه از لحاظ اجتماعی بر این پدیده است.

  • سیدوحید عقیلی ۱۳۹۳-۰۶-۰۹ ۱۰:۴۴

    آزمون دکتری و مسایل آن در گفت‎وگوی فرهنگ امروز با سید وحید عقیلی؛

    ضرورت بازگشت به سوالات تشریحی در آزمون دکتری

    تست‎زنی نوعی سواد عمومی می‎خواهد و به اعتقاد بسیاری یک مهارت است درصورتیکه پرسش‎های تشریحی بیشتر سواد عمقی و تخصصی می‎طلبد. حال سؤال این است، دانشجویی که قلم دارد؛ یعنی در واقع رگه‎هایی از تعقل و تفکر انتقادی که در نوشتن مشخص می‎شود -و آن کمتر در تست می‎آید- در وی وجود دارد، کارآمدتر است یا دانشجوی که با تست آزمون شده است؟

  • دانشگاه تهران ۱۳۹۳-۰۶-۰۸ ۱۰:۳۷

    چگونه برخی قواعد و قوانین مانع ارتقای دانشگاه و دانشجو می‌شوند؟

    مصائب استیلای بوروکراسی بر دانشگاه

    سایت کامپیوتری مرکزی دانشگاه تهران فقط بین ساعات ۸ صبح تا ۳/۳۰ بعد از ظهر به دانشجویان سرویس می‌دهد و حال آنکه همین بخش در سال تحصیلی ۸۹-۸۸ تا رأس ساعت ۱۲ نیمه‌شب به ارائه‎ی خدمات می‌پرداخته است. ساعات کاری بسیاری از بخش‌ها تابع حضور یا عدم حضور کارمند آن بخش است، به‌نحوی‌که کارمندان هروقت بخواهند، می‌توانند دانشجویان را از پژوهش و مطالعه باز داشته و آن بخش را تعطیل کنند

  • عبدالکریمی ۱۳۹۳-۰۶-۰۵ ۱۱:۲۶

    گفتاری از بیژن عبدالکریمی؛

    نحوۀ مواجهه با هایدگر در ایران

    دسته‌ای از روشنفکران فی­‌المثل اظهار می­‌دارند که افلاطون­‌شناسی بدون دانستن زبان یونانی یا شناخت هایدگر بدون دانستن زبان آلمانی چگونه امکان­‌پذیر است؟ اما این دسته از روشنفکران به این نکته التفات ندارند که این احکام و قضاوت­‌های درست ممکن است در افق جوامع غربی درست باشد اما آنها را نمی­‌توان به همان نحو در خصوص سرمایه‌­های فرهنگی و فکری جامعة خودمان، که در افق تاریخی دیگری قرار دارند درست و صادق دانست.

  • محمد مهدی اعتصامی ۱۳۹۳-۰۶-۰۸ ۱۱:۱۴

    گفت‌وگو با محمدمهدی اعتصامی؛

    در آموزش فلسفه به كودكان با غرب چالش داریم

    آن چيزی هم كه در اروپا به نام آموزش فلسفه به كودكان مصطلح شده است، آموزش تفكر است. اين آموزش تفكر بيش‌تر با رويكرد مهارت‌گرايی در علوم تجربی (پوزيتيويسم) مورد نظر است. حتی اصطلاحاتی كه در اين زمينه به كار می‌رود در چارچوب پارادايم و گفتمان فلسفه غرب است. وقتی می‌خواهيم تفكر انتقادی را به دانش‌آموزان منتقل كنيم اين با نقدی كه در جامعه ما مطرح می‌شود، متفاوت است. خيلی بايد دقت كنيم كه در اين كار صرفاً از ترجمه مفاهيم غرب اقدام نكنيم.

  • صدیقی ۱۳۹۳-۰۶-۰۳ ۱۲:۱۹

    به مناسبت هفتاد سالگی تدریس جامعه‌شناسی در ایران؛

    سیاست زدگی جامعه شناسی آغازین و پیامدهای آن در ایران

    جامعه شناس نمی تواند در کنجی بنشیند و با عینک سیاه به جامعه ایرانی در حد کلان بنگرد و یک عکس بیشتر سیاه و کمتر سفید بگیرد و بدون اشاره به سفیدی ، فقط سیاهی ها را سرهم کند و به نام «جامعه شناسی خودمانی» به مردم ارائه دهد . این سیاه نمایی کمتر از کار احمد قاسمی ها و نویسندگان «نبرد زندگی» در دهه های 20 و 30 نیست .

  • سلیمان حشمت ۱۳۹۳-۰۶-۰۱ ۱۱:۱۷

    گفت‌وگوی تفصیلی رضا سلیمان‌حشمت با فرهنگ امروز؛

    تاملی در مفهوم روشنفکری

    مدرن دینی حقیقتاً نمی‌تواند متدین باشد. چرا؟ چون گفتیم مدرن اصالت را به انسان می‎دهد و می‎گوید انسان سوژه است. در نتیجه دین یک امر فرعی و تبعی به‌حساب می‎آید، کسی می‎تواند داشته باشد و کسی می‎تواند نداشته باشد؛ اما کسی که متدین است عالم را بر مبنای دین و دین‎داری می‎بینید.

  • مهدی محقق ۱۳۹۳-۰۵-۳۰ ۱۰:۳۶

    گفت‌وگو با مهدی محقق؛

    ما و میراث علمی دانشگاه

    واقعیت آن است که ما سنت علمی خود را در قالب دانشگاه‌های جدید تماماً از غرب گرفته‌ایم در حالی که سنت علمی یک مملکت قابل انتقال نیست. ما از غرب ظواهر را گرفتیم اما هرگز نسبت به باطن آن یعنی «احترام به علم» توجهی نداشتیم و این روال همچنان برقرار است یعنی به واقعیت علمی نمی‌پردازیم.