تیتر1 صفحه اول

فلسفه تحلیلی

جان اسکوروپسکی؛

چرا زبان برای فلسفه‎ تحلیلی اهمیت داشت؟

از این نظر هنجارها در واقع شبیه به قواعدند، ما آن‌ها را در جهان کشف نمی‌کنیم، [بلکه] آن‌ها در شناخت جهان پیش‌فرض گرفته می‌شوند. این دیدگاه هنوز هم پیوندی عمیق با فلسفۀ ویتگنشتاین متأخر دارد، حتی اگر اندیشۀ او این نباشد. اتخاذ این دیدگاه معادل است با کنار گذاشتن اصلی‌ترین ایدۀ جنبش تحلیلی مبنی بر اینکه کاربرد زبان پدیدۀ ابتدایی فلسفه است.

فیاض

گفتاری از ابراهیم فیاض؛

فاجعۀ علوم انسانی

علوم انسانی در ساختار جامعه‌ی ما و با ساختار جامعه به وجود نیامده و رشد نکرده و از همان ابتدا، فاقد تاریخ بوده است. نقش تاریخی از همان ابتدا، با دارالفنون ساخته شده و علوم انسانی در آن نقشی نداشته است.

شریعتی

نقدی بر مقالۀ«شریعتی و زوال تفکر مفهومی در ایران»؛

شریعتی منادی شور بی‌شعور نیست!

چونان نویسنده‌ی محترم از تمدن‌سازی سخن می‌گویند که گویی شریعتی چون پتروس انگشتش را بر منفذ تولد تمدن ایرانی نهاده تا بیرون نریزد. باید پرسید حداقل طرف‌داران امتناع که هیچ‌گاه پیرو شریعتی نبوده‌اند چرا تا به حال این تمدن را شکوفا نکرده‌اند یا حداقل شمایی از آن ارائه نداده‌اند؟

  • علوم سیاسی ۱۳۹۳-۰۵-۲۶ ۰۸:۲۲

    درنگی بر برخی مصائب دانش‌آموختگان علوم سیاسی در ایران؛

    چرا باید علوم سیاسی بخوانیم؟

    افزایش دانش‌آموختگان علوم سیاسی از نیمه‌ی دوم دهه‌ی 70 بدین سو به‌تدریج مسئله¬ی اشتغال را به یک معضل مبدل کرد. این در حالی است که روند افزایش جذب دانشجویان در مقاطع تکمیلی در دانشگاه¬های سراسری، پیام نور، آزاد و پردیس¬ها ادامه دارد و حتی کلاس دکترای این رشته در دانشگاهی با جذب 60 دانشجو به تولید نیروهای آماده به کاری می¬افزاید که جامعه ظرفیت پاسخ‌گویی به نیازهایشان را ندارد.

  • فردید ۱۳۹۳-۰۵-۲۵ ۰۸:۳۱

    گفت‌وگو با سیاوش جمادی به مناسبت سالروز درگذشت احمد فردید؛

    هایدگر ِفردید‎

    یادم هست فردید چند بار با حالت ستایش‌آمیزی از کتاب لوکاچ نام برده بود. دوستم جزوه را گرفت تا به فردید بدهد، من هم جوان بودم و دلم می‌خواست استادی چون فردید راجع به نوشته‌ام اظهارنظر کند. چند روز بعد دوستم تلفن کرد به فردید و گوشی را داد به من، فردید چند بار گفت: «احسنت جوان» و با ته‌لهجه‌ی یزدی از قلم من ستایش کرد و مرا لایق محرری خودش دانست، اما گویا فقط قسمت اول را خوانده بود...

  • دانشگاه تهران ۱۳۹۳-۰۵-۲۵ ۰۸:۳۰

    علی عباس بیگی؛

    آکادمی و جهان مجازی به‌مثابه عرصۀ هذیان‌های فردی

    سالیان پیش یکی از نقدهای رسمی به سیستم آموزشی این بود که «این سیستم آموزشی با صنعت و بازار پیوند ندارد و نیازهای آن‌ها را شناسایی نمی‌کند، اگر این کار صورت می‌گرفت دانشگاه و صنعت توأمان شکوفا می‌شدند»؛ اما بازار خیلی سریع‌تر دست به کار شد و نیازهای دانشگاه‌ها را شناسایی کرد...

  • رضا داوری اردکانی ۱۳۹۳-۰۵-۲۳ ۰۸:۱۷

    رضا داوری اردکانی؛

    واقعیتی که پس از 80 سال آشکار شد!

    ژاپن کوشید جهان جدید و شرایط علم و عمل در آن را بشناسد. گویی درک کرده بود که اروپا با همه تعلقی که به دنیا پیدا کرده بود، صرفاً بر اثر حرص و هوس و برای برآوردن امیال نفسانی به ساختن و پرداختن اشیا به تکنیک رو نکرده است و مگر صرف سودای برآوردن نیازهای مادی و روانشناسی به استقرار علم و تکنولوژی مؤدی می‌شود؟

  • سنت علمی ۱۳۹۳-۰۵-۲۶ ۰۸:۲۲

    ابراهیم کالین/بخش اول؛

    دیدگاه‌های سه‌گانۀ علم در جهان اسلام

    علم غربی برای این نسل از متفکران مسلمان به‌وضوح و به‌طور قطع از ارزش‌های غربی قابل تمایز است و فرض اصولی موجود در جهان‌بینی سکولار مدرن غربی هیچ‌گونه حمله‌ای به ساختار و عملکرد علوم طبیعی نمی‌کند. ازاین‌رو، وظیفه این نیست که زیربناهاي فلسفی علم مدرن را آشکار کنیم، بلکه این است که آن را بدون عنصر اخلاقی‌ای که از فرهنگ غربی می‌آید وارد نماییم.

  • حوزه ۱۳۹۳-۰۵-۲۳ ۰۸:۱۷

    چرایی فقدان تولید علوم اجتماعی در حوزه‌های علمیه/ قسمت پایانی؛

    نسبت حوزویان با مسائل جامعه چیست؟

    در قسمت‌های گذشته ضمن بررسی و معرفی جریان‌های فکری عمده‌ي موجود یا برآمده از حوزه‌های علمیه، به بررسی برخی موانع تولید علوم اجتماعی اسلامی در حوزه‌های علمیه پرداخته شد. در این قسمت نیز برخی دیگر از این موانع بررسی و تشریح شده‌اند.

  • گادامر ۱۳۹۳-۰۵-۲۲ ۰۹:۲۰

    هرمنوتیک در مقام روش؛

    گادامر و دیالکتیک حقیقت

    در هرمنوتیک فلسفی گادامر، فهمیدن صرفاً به معنای روند خاص تحقیق مناسب برای مطالعه‌ی رفتار اجتماعی نیست، بلکه فهمیدن، شرط هستی‌شناسانه و بین‌الاذهانی افراد است. از این منظر، فهمیدن تنها به کار دستیابی به تجربه‌ی دیگران نمی‌آید، بلکه به‌وسیله‌ی فهمیدن، معنای سازمان‌یافته‌ی زندگی اجتماعی انسان به دیگران انتقال می‌یابد.

  • مشروعیت ۱۳۹۳-۰۵-۲۲ ۰۹:۱۹

    احمد بنی‌جمالی؛

    مشروعیت سیاسی و تحولات مفهومی

    برخی طرفداران ایده مشروعیت بین المللی نظیر راجر اسکروتن سعی کرده‌اند برای توجیه اخلاقی مداخلات پیش دستانه به نظریه های کلاسیک از جمله ایده جامعه مدنی جهانی در آرای کانت در کتاب صلح دائمی ارجاع دهند. این‌ها بخشی از تحولات عینی و نظری است که مرتبط با تجربیات جهان معاصر در رابطه با مفهوم مشروعیت سیاسی و منابع شکل دهنده به آن پدید آمده است.

  • دریدا-هابرماس ۱۳۹۳-۰۵-۲۰ ۱۰:۴۱

    سایمون کریچلی؛

    ملاحظاتی در باب دریدا و هابرماس

    بحث دریدا از وعده به منزله‌ی آن بعد منظوری از کنش‌های گفتاری که انکارش منجر به تناقضی کرداری می‌شود پژواک واضحِ هابرماسی دارد. و دست‌کم به رغم معرفت‌گرایی اخلاقیاتیِ |moral| هابرماس و اصرار وی بر طبع متقارن میان‌سوژه‌گی، پیداست که باید کارهایی در این‌جا انجام داد و خصوصا زمانی که پای موضوعات سیاسی در میان باشد هابرماس و دریدا احتمالن با هم وجه اشتراک بیش‌تری دارند تا با کسی مثل رورتی.

  • ابراهیم توفیق ۱۳۹۳-۰۵-۲۱ ۱۰:۳۷

    جامعه‌شناسی تاریخی در گفت‌وگو با دکتر ابراهیم توفیق/ بخش دوم؛

    جامعه‌شناسی ما ضد تاریخی است

    گاه پیش خودم فکر می‌کنم چرا گفت‌وگویی میان جامعه‌شناسان و تاریخ‌نگاران ما وجود ندارد؟ آیا شما می‌توانید گفت‌وگوی میان آنان را به من نشان بدهید؟ من جامعه‌شناسان کمی را می‌شناسم که آدمیت را بشناسند. این نکته ذهن من را مشغول می‌کند چون ما جامعه‌شناسانی داریم که گفت‌وگویی با تاریخ‌نگاران ما ندارند، تاریخ‌نگارهایی هم داریم که با جامعه‌شناسان کاری ندارند.

  • روشنفکری دینی ۱۳۹۳-۰۵-۱۸ ۱۱:۰۹

    نگاهی به سیر تحولات گفتمانی روشنفکری دینی/ بخش دوم؛

    دین‌داری مدرن یا مدرنیته دینی!؟

    آن‌ها گرچه از صیانت دیانت سخن می­‌رانند، اما اگر نیک بنگریم و از منظری فوقانی به پروژه‌ی آن‌ها نظر کنیم، می­‌بینیم که گام‌به‌گام اسلام محمدی را لخت کرده و پیراهنی از تار و پودهای پارادایم حاکم بر تن آن می‌کنند. به تعبیر آقای اشکوری پروژه‎ی روشن‎فکران دینی «مدرن کردن اسلام» است، نه «اسلامی کردن مدرنیته»!

  • شوپنهاور ۱۳۹۳-۰۵-۲۱ ۰۷:۴۸

    گفتاری از مسعود زنجانی؛

    ساز ناسازگار شوپنهاور با خرد

    به نظر شوپنهاور در تمام تئوری‌هایی که در فلسفه نمایندگی شده است و باور همه‌ی انسان‌ها است، خوشبختی وضعیتی است که در آن رد و نشانی از رنج نیست و همه‌ی رنج‌ها بدرقه شده‌اند،‌ خوشبختی یعنی لذت بردن. اگر این درک از خوشبختی مورد نظر قرار بگیرد، شوپنهاور با آن ناسازگار است؛ چون ساختار انسان و روان‌تنی انسان به گونه‌ای است که نمی‌تواند از رنج جدا بشود. تا انسان هست، رنج هم هست و آن‌گونه که شوپنهاور تحلیل می‌کند، جهان یک ساختار رنج‌زا دارد.

  • نوح ۱۳۹۳-۰۵-۱۹ ۰۹:۰۱

    نگاهی به فیلم پرحاشیۀ «دارن آرونوفسکی»؛

    نوح؛ تصویری زمینی از یک پیامبر

    آرونوفسکی هرجا که توانسته، سعی کرده برای افزایش جذابیت فیلم از تصورات ذهنی‌اش بهره گیرد. یکی از بروزهای عمده‌ی این مسئله در رویکرد اسطوره‌گرا و تا حدی فانتزی‌گونه‌ی فیلم به تصویر در آمده است. زمین چیزی جز آنچه سراغ داریم نشان داده می‌شود و حتی به نظر می‌رسد آسمان نزدیک‌تر از آن چیزی است که امروزه می‌بینیم.

  • مصطفی تقوی ۱۳۹۳-۰۵-۲۰ ۱۰:۲۹

    گفتاری از مصطفی تقوی؛

    تاثیر بر تکنولوژی

    تکنولوژی طبیعت غنی و پیچیده را مورد ملاحظه و پژوهش قرار می‎دهد، و از درون آن یک سلسله قوای علّی بیرون می‎کشد. و با توجه به این‎که هستی امری است غنی و پیچیده، این رویارویی با طبیعت پیچیده و غنی، متاثر از هنجارها و مبانی شناختی تکنولوژیست خواهد بود؛ یعنی در واقع وی گزینشی عمل می‎کند.

  • ابراهیم توفیق ۱۳۹۳-۰۵-۱۹ ۱۰:۲۲

    جامعه‌شناسی تاریخی در گفت‌وگو با دکتر ابراهیم توفیق/ بخش اول؛

    تقسیمات میان‌ رشته‌ها را قبول ندارم

    تقسیمات رشته‌ای به شکلی که با آن مواجهیم مورد پذیرش من نیست، به نظر من همه‌ی این‌ها یک جایی به هم می‌رسند و آن هم لحظه‌ی حال است. یک تاریخ‌نگار اگرچه موضوعش فقط گذشته است، ولی سؤالی که از گذشته می‌کند سؤالی است که نسبتی با لحظه‌ی حال دارد و این همان نقطه‌ای است که این دو به هم می‌رسند و گفت‌وگو بین آن‌ها امکان‌پذیر می‌شود.

  • تبلیغات ۱۳۹۳-۰۵-۱۸ ۱۲:۱۶

    درنـگی کوتاه بر افـزایش بی‌رویه‌ی حجم تبلیغات تلویزیونی؛

    رسانۀ ملی و پارادوکس ارزش‌گرایی-مصرف‌گرایی

    اوج این تناقض زمانی رخ داد که سال گذشته یک محصول آرایشی بی‌کیفیت و تقلبی در آیتم‌های طولانی و در بهترین ساعات از شبکه‌های گوناگون صدا و سیما پخش شد و سرانجام پس از مدت­ها با توبیخ و نامه‌نگاری متولیان بهداشت و سلامت کشور از پخش آن جلوگیری به عمل آمد، غافل از اینکه آن سبو بشکست و آن پیمانه ریخت ...

  • اسلامی ندوشن ۱۳۹۳-۰۵-۱۶ ۰۹:۵۱

    محمدعلی اسلامی ندوشن؛

    بر زمین نااستوار فرهنگ

    اغلب این ترجمه‌ها (هرچه کتاب مدرن‌تر باشد، بیشتر) سنگین و مبهم و نارسا هستند. از یک سو ناآمادگی زبان فارسی برای پذیرفتن مفاهیم جدید است و از سوی دیگرعدم اهلیت و شتاب‌زدگی مترجمین که قوزبالاقوز شده است. محتوای بعضی ترجمه‌ها به جفر و طلسمات بیشتر شبیه است.

  • حوزه ۱۳۹۳-۰۵-۱۶ ۱۰:۱۰

    چرایی فقدان تولید علوم اجتماعی در حوزه‌های علمیه/ قسمت پنجم؛

    چرخۀ توسعه‌ و گسترش فقه فردی

    واردات و پذيرش نهادها، ساختار‌ها و نرم‌افزارهای مدرن شرايطی را رقم می‌زد كه در آن جامعه با اضطراری روبه‌رو می‌شد كه حوزه‌های بی‌اعتنا و ناتوان از توليد ادبيات و نرم‌افزارهای جايگزين به ناچار برای حل تعارض‌ها و چالش‌های ايجاد شده، از يك سو احكام ثانويه را توسعه می‌بخشيدند و از سوی ديگر با گسترش حوزه‌ی احكام تكليفی فردی وظايف اعضای مسلمان جامعه را در مواجهه با اين تعارض‌ها تعيين نمايند.

  • زبان شناسی ۱۳۹۳-۰۵-۱۵ ۱۱:۰۸

    معنی­‌شناسی تاریخی واژه‌­ی هنر در زبان­های اروپایی و فارسی؛

    چیرگی سوژه بر ابژه

    در نوشتار زیر، معنی­‌شناسی تاریخی واژه‌­ی هنر در 4 زبان آلمانی، انگلیسی، فرانسوی و فارسی کاویده شده است. جالب توجه آنجاست که در هر 4 زبان، واژه­‌ی «هنر» نخست با دلالت‌های عینی به معنای «مردانگی و جنگاوری» بوده و سپس دلالت­‌های ذهنی و زیبایی­‌شناسانه به معنی «امر زیبا» گرفته است.

  • کریم مجتهدی ۱۳۹۳-۰۵-۱۵ ۱۰:۰۵

    گزارش از رونمایی کتاب «فلسفه در دوره تجدید حیات فرهنگی غرب»؛

    حیات دوبارۀ فلسفه در عصر نوزایی

    فلسفه در عصر تجدید حیات فرهنگی غرب (رنسانس) دوباره زنده شد؛ و این حیات تنها به جای این‎که الزاما به تصویر افلاطون، ارسطو و یا ابن‎سینا باشد، به تصویر لئوناردو داوینچی و نیکل آنژ، این دو هنرمند این عصر، شکل گرفت و حیاتی دوباره یافت.

  • مشروطه ۱۳۹۳-۰۵-۱۴ ۰۹:۳۱

    محمدعلی مرادی/ به مناسبت سالگرد صدور فرمان مشروطه؛

    اندیشه و فلسفه در انقلاب مشروطه

    با این مدل انقلاب از سنخ اندیشه است. انقلابیون نظم موجود را مورد پرسش قرار دادند و با این پرسش، اندیشه‌ی آزادی را طرح كردند، اما این اندیشه در چارچوب اندیشه باقی ماند و نتوانست در عرصه‌ی نظر تبدیل به فلسفه شود و در عرصه‌ی عمل به دولتی عقلانی ارتقا یابد.

  • سروش ۱۳۹۳-۰۵-۱۴ ۱۱:۲۹

    نگاهی به سیر تحولات گفتمانی روشنفکری دینی/ بخش اول؛

    روشن‎فکری دینی: ظهور، تحول، بحران

    روشن‎فکران دینی در وهله‌ی اول در تلاشند تا قوانین اجتماعی، سیاسی دین که می‌بایست در جامعه‌ی دینی به اجرا درآیند را تاریخ‌گذشته و در حال حاضر بی‌فایده و ناعادلانه نشان داده و در وهله‌ی دوم، اِعمال هرگونه قوانین اجتماعی و سیاسی را منوط به رأی اکثری مردم می‌دانند.مبنای این تلاش، بیانیه‌ی حقوق بشر و اندیشه‌های لیبرالیستی و ترجیح آن‌ها بر قوانین اجتماعی، سیاسیِ دینی از جمله ولایت سیاسی و جزائیات است.

  • دوستی ۱۳۹۳-۰۵-۱۳ ۰۹:۵۸

    تاملی در باب مفهوم «دوستی»؛

    دوستی در زمانۀ ما

    چرا تحصیل‌کرده‌های ما یا کلاً انسان‌هایی که یک سر و گردن از دیگران بالاترند هیچ‌گاه با خودشان صمیمی نمی‌شوند؟ و چرا کلاً به سمت افرادی کشیده می‌شوند که از خودشان کمترند؟ توضیح این پدیده چیست؟ بسیاری از افراد که هدف خاصی را دنبال می‌کنند و به تعبیری اگوی (ego) قدرتمندی دارند، نمی‌توانند یکدیگر را تحمل کنند و یکدیگر را مزاحم می‌یابند...

  • عبدالکریمی ۱۳۹۳-۰۵-۱۳ ۱۰:۳۴

    گفت‌وگو با بیژن عبدالکریمی؛

    پایان روشنفکری در جهان

    من تاریخ جریان روشنفکری را رو به پایان می‌‌بینم و به جریان روشنفکری هیچ امیدی ندارم و برای این جریان، درست همچون برای سنت‌‌گرایان خودمان‌‌ــ هیچ آینده و افق روشنی را نمی‌‌بینم. ممکن است به نظر برسد حرف‌هایم بسیار ناامیدکننده است. حقیقت امر این است که من خود گاه از تصویری که از واقعیت‌‌ها دارم بسیار در خویش می‌‌لرزم و از اظهار دیدگاه‌‌هایم برای جامعه احساس وحشت می‌‌کنم.

  • ولمان ۱۳۹۳-۰۵-۱۲ ۰۸:۵۵

    تلخیص و تحلیلی از کتاب «مبانی نسبی‌گرایی اخلاقی» دیوید ولمان؛

    نسبی‌گرایان اخلاقی چه می‌گویند؟

    از حیث عام و جهان‌شمول بودن هیچ اخلاق معتبری وجود ندارد و تنها اخلاقیاتی متکثر در میان هست که دارای وثاقت و اعتباری محلی می‌باشد. مروری گذرا در اطلاعات تاریخی و مردم‌شناسانه این ادعا را تأیید می‌کند. یک فیلسوف می‌تواند این پرسش را پیش بکشد که آیا ممکن است اخلاقیات متکثری وجود داشته باشد که از وثاقت و اعتبار محلی بهره‌مند باشد؟

  • لاکلا-موفه ۱۳۹۳-۰۵-۱۱ ۱۱:۰۰

    نگاهی به رهیافت گفتمان در عرصه‌ی روش‌شناسی؛

    لاکلا و موفه؛ زوج گفتمان‌ساز!

    نظریۀ گفتمان لاکلا و موفه به منطق قدرت اهمیت اساسی می‌دهد. در نظریه‌ای که آنان تبیین و طرح‌ریزی کردند، مفهوم سیاست از اهمیت اساسی برخوردار است؛ ازاین‌روست که نظریۀ آنان در قیاس با بسیاری از نظریه‌های جدید، مدرن و پسامدرن بیشتر مورد توجه محققان سیاسی قرار گرفت.

  • آگامبن ۱۳۹۳-۰۵-۰۸ ۱۱:۲۳

    گفت‌وگو با جورجو آگامبن؛

    مفاهیمِ سکولار شدۀ الهیاتی!

    پروژه‌هایی که من اخیراً بدان‌ها مشغولم، به من نشان داده است که جوامع مدرن، برعکس ادعایشان که سکولار هستند، سرشار از مفاهیمِ سکولار شده‌ی الهیاتی هستند. این مفاهیم سکولار شده، از خود مفاهیم الهیاتی، تأثیر نیرومندتری دارند؛ زیرا ما از وجود آن‌ها بی‌اطلاعیم. ما هیچ‌گاه ازآنچه در جهان اطرافمان رخ می‌دهد، درک درستی نخواهیم داشت مگر اینکه دریابیم، سرمایه‌داری، در اصل، نوعی مذهب است.