تیتر1 صفحه اول

منوچهر صانعی

گفت‌وگوی تفصیلی فرهنگ امروز با منوچهر صانعی؛

دیلتای مؤسس علوم انسانی است

ما یک روش تاریخی داریم، هر متفکری را می‎توانیم با ماقبل آن بررسی کنیم با مابعد آن نمی‎توانیم بررسی کنیم. دکارت را می‎توانیم با ارسطو مقایسه کنیم؛ اما دکارت را نمی‎توانیم با کانت مقایسه کنیم، بلکه کانت را می‎توان با دکارت مقایسه کرد. در مورد دیلتای اگر قرار شد که تطبیق و مقایسه صورت دهیم، می‎توانیم او را با شلایرماخر مقایسه کنیم یا با اصحاب هرمنوتیک قرون وسطی مقایسه کنیم؛ اما دیلتای را نمی‎توانیم با گادامر مقایسه کنیم.

عنایت

حمید عنایت/ بازخوانی یک مسئله به بهانه جنجال‌های اخیر بر سر «ریچارد فرای»؛

سیاست ایران‌شناسی

در اینکه ایران‌شناسی همچون رشته‌های دیگر شرق‌شناسی در غرب اصلاً به اقتضای نیازهای سیاسی و نظامی و اقتصادی دولت‌های استعمارگر پیدا شده و هدف فوری آن خدمت به مصالح آن دولت‌ها بوده است مشکل بتوان تردید کرد.ولی نتیجه‌ای که از این سخنان باید گرفت آن نیست که باید بر آن خط بطلان کشید و در بازنویسی تاریخ ایران نتیجه‌ی کوشش‌های ده‌ها باستان‌شناس و زبان‌شناس و تاریخ‌نویس اروپایی را به دور ریخت.

مارکس

مایکل راث؛

کارل مارکس؛ از روشنگری تا انقلاب

مایکل راث در ادامه‎ی‎ درس‌گفتارهای «مدرن و پست‌مدرن» به کارل مارکس می‌رسد؛ اما ابتدا درنگی کوتاه در هگل می‌کند تا به‌ویژه مفهوم دیالکتیک در نزد هگل را روشن کند. دیالکتیک همان مفهومی است که بیش از هر مفهوم دیگری اندیشه‎ی‎ مارکس را به اندیشه‎ی‎ هگل پیوند می‌دهد (یا بهتر است بگوییم مارکس را وام‌دار هگل می­‌کند) و بنابراین فهم آن برای ورود به جهان اندیشه‎ی‎ مارکس ضروری به نظر می‌رسد.

  • روشنفکری ۱۳۹۳-۰۱-۲۵ ۱۰:۱۷

    نگاه آسیب‌شناسانه به آثار منتشرشده درباره‌‌ی روشنفکری ایران؛

    نقدی بر نقد روشنفکری

    آیا می‌توان نوعی از فلسفه، همچون پراگماتیسم را، که یکی از دلایل ظهور آن ناشی از تاریخ کوتاه پیدایش آمریکاست، به ایران تسری داد و تلاش نمود تا راهی در پیش گرفته شود که متفاوت از وضع حاكم بر فضای روشن‌فكری ايران باشد؟

  • گیدنز ۱۳۹۳-۰۱-۲۳ ۰۸:۱۲

    بررسی رابطۀ ساختار و کارگزار؛

    گیدنز و نظریۀ ساخت‌یابی

    ساختارهای اجتماعی مجموعه‌ای از قواعد، نقش‌ها، روابط و معانی هستند که با اندیشه و عمل انسان‌ها (عاملان) بازتولید و متحول می‌شوند. این انسان‌ها هستند که در طی زمان، ساختارها را خلق می‌کنند و مبتکر تحول در آن‌ها می‌گردند. ساختارها پدیده‌هایی مادی نیستند که مستقل از افراد و بیرون از آن‌ها (مانند پدیده‌های طبیعی) قرارگرفته باشند، بلکه قواعد و نقش‌هایی را فراهم می‌آورند که نیازمند معنا و تفسیر عاملان می‌باشند.

  • مصطفی ملکیان ۱۳۹۳-۰۱-۲۴ ۱۰:۵۱

    گزارشی از نشست «روش‎شناسی علوم انسانی»/ (بخش دوم)

    با چشمان بسته وارد علوم‌انسانی می‌شویم

    ما در علوم انسانی چه در مقطع لیسانس و ارشد و دکتری، هنگامی که وارد می‌شویم، با چشم بسته در وسط یک هالی چشم ما را باز می‌کنند و شروع می‌کنند به گفتن آنکه در ترم اول ۱۲ واحد باید بگذرانید. ما نمی‌دانیم این واحدها در کجا با هم ربط و نسبتی دارند.خواه علوم انسانی تجربی مانند روان‌شناسی، جامعه‌شناسی، اقتصاد، سیاست و چه علوم انسانی غیرتجربی مانند اخلاق، حقوق و فلسفه‌ی ذهن، معرفت‌شناسی و فلسفه‌ی زبان و همه‌ی دانش‌هایی که به آن‌ها می‌گوییم دانش‌های علوم انسانی.

  • فلسفه ۱۳۹۳-۰۱-۲۴ ۱۲:۱۳

    گفت‌وگو با محمدسعید حنایی کاشانی؛

    اهمیت فلسفه در فرهنگ جهانی بشری

    «فيلسوف» و «نظريه‌پرداز» دو اصطلاح هستند با معناهاي متفاوت. «فيلسوف» مي‌تواند «نظريه‌پرداز» باشد اما «نظريه‌پرداز» لزوما «فيلسوف» نيست./ من گمان نمي‌كنم «عصر فلسفه» به پايان رسيده باشد، هرچند كه ممكن است چندان خريداري نداشته باشد!

  • عکاسی ۱۳۹۳-۰۱-۲۴ ۰۸:۵۳

    گفتگو با ناصر فکوهى؛

    رويکردى انسان شناختى به عکاسى

    جهان به سوی نوعی پیچیدگی فزاینده پیش می رود که در آن نیز جز با آنچه مورن «اندیشه پیچیده» می نامد امکان پذیر نیست. تقلیل گرایی ها امروز دیگر تنها خطرناک و ساده انگارانه نیستند، بلکه همچون چاله های سیاهی عمل می کنند که فروغلطیدن درون آنها می تواند اندیشه ای را برای همیشه نیست و نابود و ناتوان از زندگی در جهان مدرن کند

  • رسول جعفریان ۱۳۹۳-۰۱-۲۳ ۰۹:۴۲

    رسول جعفریان در گفت‎وگو با فرهنگ امروز؛

    شکست روشنفکرِ مشروطه در سیاست و تفکر

    روشن‎فکری نوعِ مشروطه هم در فکر هم در سیاست شکست‌ خورده بود. نوبت آزمون جدیدی برای اسلام بود که ۱۰۰ سال گفته بود اگر بیایم همه چیز را درست می‌کنم؛ اما اینکه ماند، برای این بود که سازوکار مناسبی در سال ۶۰-۵۸ توسط رهبری انقلاب تدارک دیده شد. نهادهای قانونی و نظامی و انتظامی و تلفیقی از روش‌های دمکراتیک با نوعی نظام سیاسی مبتنی بر تشیع، زمینه را برای تداوم فراهم کرد.

  • محمدامین قانعی‌راد ۱۳۹۳-۰۱-۲۱ ۰۸:۴۲

    محمد امین قانعی راد؛

    دانشگاه؛ خادم فرهنگ یا کارگزار اقتصاد؟

    هدف از تربیت انسان اجتماعی که در دانشگاه انگلستان و کمبریج صورت می‌گیرد، تقویت حس اجتماعی دانشجویان است. این در حالی است که بخش عظیمی از سیاستگذاری‌هایی که در کشور ما در زمینه سیاستگذاری علمی صورت می‌گیرد متناسب با انسان اقتصادی بوده است. مدل انسان اقتصادی یعنی گرفتن یک میلیون تومان در قبال نوشتن یک مقاله ISI، برای گرفتن رتبه علمی.

  • سیاوش جمادی ۱۳۹۳-۰۱-۱۹ ۱۱:۰۵

    گفت‌وگو با سیاوش جمادی؛

    ابن‌سينا و ملاصدرا پاسخگوی من نيستند!

    من يك شخصی مثل شما، منتها گرفتار شده در پرسش‌ها و مساله‌هايی كه دايما به دنبال پاسخ برای آنها می‌گردم. همين كه براي پاسخ يابی به سوالات و مساله‌های خودم شروع به مطالعه و تفكر می‌كنم می‌بينم ابن‌سينا و ملاصدرا پاسخگوی من نيستند. خود به خود برای پاسخ يابی به سمت هگل، كانت و متفكران چپ نو در دنيای امروزی كشيده می‌شوم.

  • نشست روش شناسی علوم انسانی ۱۳۹۳-۰۱-۲۰ ۱۰:۵۱

    گزارشی از نشست «روش‎شناسی علوم انسانی»/(بخش اول)

    علم بدون پشتیبانی قدرت ساخته نمی‌شود

    فرانکفورتی‎ها که هابرماس نماینده‌ی آنان است می‎گویند: علمی که در جهان ساخته شده است بدون پشتیبانی قدرت ساخته نمی‎شد؛ یعنی در واقع این علم محافظه‌کار، قدرت‌طلب و در کنارشان از آنان استفاده می‎کند و هیچ زمانی از خود نمی‎گذرد.

  • کارل اشمیت ۱۳۹۳-۰۱-۱۹ ۱۰:۳۰

    تأملی در نسبتِ الهیات سیاسی و نظریۀ دموکراتیک؛

    الهیات و سیاست بعد از اشمیت

    تصویرسازی الهیاتی‌ـ‌سیاسیِ اشمیت از حاکمیت به مثابه‌ي انحصار تصمیم‌گیری در دست حاکم، فاصله‌ای پُرنشدنی با آمال جمهوری‌خواهانۀ الهیاتی‌ـ‌سیاسیِ اسپینوزا دارد و این یعنی دلالت‌های متنوع الهیات در سیاست.

  • آوینی ۱۳۹۳-۰۱-۲۰ ۱۰:۰۶

    حاشیه‌ای بر اندیشه‌های سینمایی شهید آوینی در کتاب «آینه‌ی جادو»؛

    آوینی، تمدن معنوی و سینما

    آوینی نه به تقلید از دیگران، بلکه به واسطه‌ی آنکه به تمدنی فراتر از تمدن موجود می‌اندیشید، به تشکیک در سینمای برآمده از تمدن غرب روی آورد و راه را از همان سؤالی آغاز کرد که سینماگران پیشروی غربی شروع کرده بودند؛ یعنی سؤال از ماهیت جذابیت.

  • پول ۱۳۹۳-۰۱-۲۱ ۰۸:۵۲

    تاملی نظری در باب قیمت پول؛

    آیا پول در اقتصاد اسلامی دارای قیمت است؟

    ماهیت و کارکرد پول یکی از مباحث مهم اقتصادی است که فصلی بزرگ را در تاریخ اندیشه‌ی اقتصادی به خود اختصاص داده است. این امر به‌خصوص از این جهت مهم است که نحوه‌ی درک ماهیت و کارکرد پول در اقتصاد در نوع سیستم پولی و نحوه‌ی مدیریت سیستم پولی اثری مهم دارد.

  • آشتیانی ۱۳۹۳-۰۱-۱۹ ۰۸:۴۹

    منوچهر آشتیانی؛

    تذکراتی درباره‌ی جامعه‎شناسی در ایران

    این دانش هم‌اکنون در ایران، نه پیوندی راسخ با گذشته‌ی تاریخی فرهنگ ما ایرانیان دارد و نه دارای ارتباطی متین (محتوایی و شکلی) با میراث فرهنگی و جامعه‌شناسانه‌ی جهانی است! نظام‌های حکومتی موجود نیز در تمام ادوار تاریخی در ایران هیچ‌گاه برای شناخت و راه‌گشایی مسائل و مشکلات اجتماعی، سیاسی، اقتصادی و فرهنگی ملت ایران به گونه‌ی واقعی و جدی به عقاید اجتماعی فلاسفه یا جامعه‌شناسان ایران رجوع نکرده‌اند.

  • اسلامی-فرهادپور ۱۳۹۳-۰۱-۱۸ ۰۹:۲۰

    مراد فرهادپور/ مازیار اسلامی؛

    در باب چهره‌سازی‌های فیسبوک

    خيره‌شدن به «فيس» ديگری بزرگ و بيان خوشحالی يا هراس از بالا و پايين رفتن لايک‌ها، گم‌کردن خود در فانتزی های ابلهانه ديگران و دو دستی چسبيدن به شايعات، حسادت‌ها، فحاشی‌ها،‌ عشوه‌ها، ‌عقده‌گشايی‌ها، ‌توهمات يا هر تخته‌پارۀ ديگری برای غرق‌نشدن، سرنوشتی است که حتی دهاتی‌های ساکن در دامنه «قصر» رمان کافکا نيز به گنديده و خوفناک بودن آن واقفند.

  • مسعود صادقی ۱۳۹۳-۰۱-۱۸ ۱۰:۵۲

    گفت‌وگو با مسعود صادقی؛

    مهجوریت فلسفۀ تحلیلیِ تاریخ در ایران

    وقتی به فلسفه تاریخ در ایران توجه می‌کنیم، توجه‌مان یک زمینه درونی ندارد؛ یعنی نه فلسفه ما ابزارهای مفهومی لازم را برای بررسی معرفت تاریخی داشته است، چون اصلاً دغدغه غالب آن معرفت‌شناسی نبوده است، و نه تاریخ به یک معرفت قابل اعتنا در فضای جامعه ما تبدیل شده و به این لحاظ، شاید بتوانیم بگوییم که ما فاقد زمینه­‌هایی بوده‌ایم که در غرب، تلاقی آن زمینه­‌ها موجب پیدایش فلسفه تحلیلی تاریخ شده است.

  • سروش دباغ ۱۳۹۳-۰۱-۱۷ ۱۱:۲۲

    بازشناسی انتقادی سروش دباغ؛

    بازی‌های زبانی ویتگنشتاین و رفرم دینی از رهگذر تفلسف سیستماتیک

    سروش دباغ ناگزیر به ترسیم ساختارهای گفتمانی پویا و زمان‌‌دار و غوطه خوردن مشترک آنها در مکان‌‌ها و فضاهای مادی می‌‌شود؛ به دیگر سخن، ساختن یک سوژه‌‌ و تبدیل آن به یک ابژه. سوژه‌‌ای که از مدخلیت تاریخی خود بیرون کشیده شده است تا متناسب با رفرم دینی دباغ، جامه‌‌ای نو به تن کند. در این فرایند است که بنظر می‌‌رسد همه چیز، ساختگی و از پیش تعیین شده است؛ همه چیز از سوی چند روشنفکر دینی (همچون دباغ) ساخته می‌‌شود و دیگران همه مصرف کننده‌‌ می‌‌شوند.

  • مک اینتایر ۱۳۹۳-۰۱-۱۷ ۰۹:۰۳

    محمد لگنهاوسن؛

    نسبت مك‌اينتاير با فلسفه‌ی معاصر ايران

    دفاعی که از سوی مک‌اینتایر به نفع دین صورت می‌گیرد، به تمامه خصوصی‌سازی دین و ارزش‌های اخلاقی را که ازقضا ویژگی لیبرالیسم سیاسی است، نمی‌پذیرد. در واقع، نقد مک‌اینتایر بر لیبرالیسم سیاسی یکی از قدرتمندترین نقدهایی است که در قرن بیستم مطرح شده است.

  • لوگوف ۱۳۹۳-۰۱-۱۶ ۱۷:۴۹

    به مناسبت درگذشت ژاک لوگوف مورخ مطرح فرانسوی؛

    تاریخ بدعت و شورش

    در این مصاحبه،مورخ تاثیرگذار فرانسوی، لوگوف، درباره رویکردها و چالش‌های میان رشته ای امروزی در مطالعه تاریخ- که در حال رقابت با یکدیگر نیز هستند- سخن می‌گوید.صرف نظر از روش‌های ساختاری، وی به طور مختصر شرح می‌دهد که مورخان تا چه حد می‌توانند و یا باید فعالانه درگیر حیات سیاسی شوند.

  • شعرا ۱۳۹۳-۰۱-۱۶ ۱۰:۵۰

    نگاهی آسیب‌شناسانه به وضعیت شعر و شاعری در ایران معاصر؛

    شعر امروز ایران به کجا می‌رود؟

    شعر امروز با بحران مخاطب روبه‌روست. گذشته از اینکه جامعه‌ی امروز ایران کتاب‌نخوان و شعرزده است، دلیل این مسئله را باید در روح حاکم بر شعر امروز نيز جست‌وجو کرد. پیچیدگی و نخبه‌گرا بودن شعر، مخاطب شعر را به شاعران شعرشناس و خواص شعر تقلیل داده است.

  • رضا داوری اردکانی ۱۳۹۳-۰۱-۱۵ ۰۰:۱۵

    نگاهی به جایگاه علم و روش در انديشۀ رضا داوری اردكانی؛

    علم و روش در ترازوی نقد

    داوری اردكانی، همانند هانری كربن و فرديد، پديدارشناسی را تا آنجا كه نقد غرب را انجام داد به خدمت می‌گیرد و با دفاع از فلسفه، به ميراث ايرانی و اسلامی برمی‌گردد. پديدارشناسی سكوی پرتاب و مبنای روشی داوری اردكانی است و او با استفاده از آن، به زبان سنت و ويژگی‌های فلسفی بومی ايران بازگشته است و از آن‌ها دفاع می‌کند.

  • فیاض ۱۳۹۳-۰۱-۱۴ ۰۷:۰۳

    گفت‌وگو با ابراهیم فیاض؛

    وضعیت علوم انسانی در ایران

    ما اصلاً در ایران روشنفکر نداریم. چون روشنفکری «سوژه» است و ما هنوز «ابژه» هستیم. بزرگان روشنفکری ما در ایران کسانی بودند که چارچوب‌های اندیشه‌ی غربی را می‌گرفتند و با یک قیاس منتقل می‌کردند و شاید به همین دلیل مورد نقد قرار می‌گیرند. آسیبی که متوجه معرفت‌شناسی ماست این است که آنچه را می‌خواهیم بشناسیم، تبدیل به بت می‌کنیم و آنگاه می‌ترسیم که بت ساخته‌ی خود را نقد کنیم.

  • علوم انسانی ۱۳۹۳-۰۱-۱۳ ۱۸:۳۹

    سیدحسین حسینی؛

    علوم‌انسانیِ اسلامی و تحقق وحدت فرهنگی

    در نظریۀ «تاسیس روش»، حقیقت محتوای علوم انسانی اسلامی باید بر مبنای وحی و تعبد به آن، بنا نهاده شود و این علوم از موضع برتر، حاکم بر علوم انسانی معاصر تلقی می‌شود. طرفداران این نظریه، علوم انسانی را به سه دسته اسلامی، التقاطی و الحادی تقسیم کرده و معتقدند که علوم انسانی اسلامی بخش محوری و بنیادی آن را تشکیل می‌دهد.

  • آدمیت ۱۳۹۳-۰۱-۱۰ ۰۲:۴۱

    به مناسبت ششمین سال درگذشت فریدون آدمیت؛

    نقد آدمیت بر فردید، آل‌احمد و بازرگان

    انتقاد آدميت به بازرگان در كنار فرديد و آل‌احمد در «آشفتگی در فكر تاريخی» نيز از اين رو بود كه بازرگان در مقالات خود حكم ‌های كل و بی‌بنيادی درباره­­ مشروطه و تاريخ معاصر ايران، صادر كرده بود.

  • پیشتازان ۱۳۹۳-۰۱-۱۱ ۰۰:۱۱

    نگاهی به فیلم «پیشتازان فضا به سوی تاریکی» ساختۀ «جی‌جی آبرامز»؛

    تخیلاتی از آیندۀ بشر

    پیشتازان فضا به سوی تاریکی، آینده‌ی بشریت وجهان را به نمایش می‌گذارد، آینده‌ای که به‌جز انسان‌ها موجوداتی نیمه‌ربات، نیمه‌انسان هم هستند که حس ندارند؛ اما در قامت یک انسان ظاهر می‌شوند. آینده‌ای از کره‌ی زمین که انسان‌ها به درجه‌ای از علم دست یافتند که قادر به کشف تکنولوژی «فراسرعت» شده و در عرض دقایقی نه‌چندان طولانی افراد را از کره‌ای به کره‌ی دیگر منتقل می‌کنند.

  • هایدگر ۱۳۹۳-۰۱-۱۰ ۲۳:۳۲

    محمدعلی رجایی؛

    نگاهی به قرائت ريچارد وولين از انديشه‎های مارتين هايدگر

    ريچارد وولين در مقاله مفصل «فرهنگی، سياسی است» ارتباط فرهنگ معنوی بشر كه مجموعه دستاوردهای جامعه در زمينه‎های علم و هنر و اخلاق و فلسفه است، را سياسی و به نوعی وابسته به سيستم اجتماعی و اقتصادی و منافع طبقات اجتماعی می‎داند. و هدف تاريخ انديشه و تفكر درك ايده‎ها در چارچوب بافت توليدی آن‎ها است.