تیتر1 صفحه اول

مصلح

نقد کتاب «هگل» تالیف علی‌اصغر مصلح؛

عمومی یا عامیانه!؟

به‌رغم این حُسن‎ها که برشمردیم، از نظر ما هدف نویسنده در اینکه «هگل به نحو عمومی به فارسی‌زبانان معرفی شود» در نهایت برآورده نشده و به‌زعم ما کتاب در حدی بیش از اندازه «عمومی» به موضوع خود پرداخته و محتوای آن در مواردی نامناسب و نادقیق و در بسیاری موارد حتی نادرست است. فایده‎ی این کتاب متأسفانه تنها در حد یک آشنایی بسیار کلی و به نظر ما بسیار سطحی برای کسی که مطلقاً آشنایی با هگل نداشته و صرفاً به گونه‌ای غیرعلمی و با رویکردی روزنامه‎خوانانه قصد آشنایی با هگل را داشته باشد، قابل تعریف خواهد بود.

رضا داوری اردکانی

رضا داوری اردکانی/نظری به روشن‎فکری دینی؛

تکرار حرف‌های قرون شانزدهم و هفدهم اروپا را نباید نواندیشی دانست

در این تردید نمی‌کنیم که در کشور ما روشن‎فکر دینی وجود دارد و کسانی هستند که به این صفت شناخته می‌شوند. گاهی هم به آن‌ها نواندیشان دینی می‌گویند، البته معنی نواندیشی دینی به‌درستی معلوم نیست؛ اما به‌هرحال روشن‎فکری دینی غیر از نواندیشی دینی است. شاید روشن‎فکری دینی در آغاز رنسانس نواندیشی بوده است؛ اما اکنون دیگر تکرار حرف‌های قرون شانزدهم و هفدهم اروپا را نباید نواندیشی دانست.

حسین آبادیان

گفت‌وگو با حسین آبادیان؛

دیالكتیك نظر و عمل در مشروطه ایران

معتقدم مشروطه ایران همان بود كه محقق شد بی‌كم و كاست! یعنی قالب مشروطه محتوای نظری آن را بازتاب می‌داد/آخوند خراسانی سنت را از بن‌بست محتوم خود نجات داد، او با ایجاد تحول در فقه شیعه و اصول استنباط احكام جزیی از احكام كلی، سنت قدیم را ماده‌یی برای شكل‌گیری اندیشه جدید قرار داد. به نظر من آخوند در این كار خویش كه ابتكار یك مجتهد اصولی تلقی می‌شود، بسیار موفق بود.

  • علی موجانی ۱۳۹۳-۰۹-۲۵ ۱۰:۱۶

    نشست بررسی «چگونگی شکل‌گیری داعش»/قسمت اول؛

    داعش؛ بالفعلگی انبوهی از اندیشه‎های سرکوب شده

    جنبش داعش برخاسته از واقعیت‎های قومی، عشیره‎ای، سوابق تاریخی و سیاسی از قلمرو بزرگی از اعراب است. و در قلمرو و سیطره‎ای نیز حرکت می‎کند که برای خود گذشته‎ای داشته است. با این جنبش نمی‎توانیم به عنوان یک نگاه اطلاعات برخورد کنیم یا به عنوان یک ابزار از قدرتی خاص، بلکه به لحاظ جامعه‎شناسی پدیده‎ای است که تأثیر درازمدتی با خود به همراه خواهد داشت.

  • نعمت فاضلی ۱۳۹۳-۰۹-۲۴ ۱۱:۱۳

    بررسی «رسانه‎ای شدن علوم اجتماعی و انسانی در ایران»/ بخش دوم؛

    فراگیری «رسانه‎ای شدن» در جهان امروز

    علم تحت تأثیر”رسانه‌ای شدن” تغییر می‎کنند، رسانه‌ای شدن به‌عنوان یک مؤلفه‌ی معرفتی و روشی و درک از عالم در حال ایفای نقش است. مسئله تنها بازنمایی، انتقال و انتشار اطلاعات و تنها ارتباط برقرار کردن نیست، بلکه رسانه یک زبان و یک محیط است و علم نیز اعم از شیمی، فیزیک، جامعه‎شناسی، انسان‎شناسی، ادبیات و غیره در آن قرار گرفته است و در حال ایفای نقش است؛ به همین دلیل روش‎های تحقیق نیز در حال دگرگونی است.

  • تری ایگلتون ۱۳۹۳-۰۹-۲۳ ۱۰:۱۲

    تری ایگلتون؛

    ژیژک: ملغمه‌ی غریب واقعیت و توهم

    دیگر جنبه‌ی پسامدرنی نوشته‌های ژیژک در آمیختن توهم و واقعیت در آن است. برای استاد ژیژک، ژاک لاکان هیچ کس فریب‌کارتر از کلبی‌مسلکی نیست که مدعی شود همه چیز را دیده است و می‌داند و از این ادعای فرویدی بی‌خبر است که توهم ـ یا فانتزی ـ در دل واقعیت ساخته می‌شود. همه‌ی این نکته‌ها درباره‌ی نوشته‌های ژیژک هم صادق است.

  • سعدی ۱۳۹۳-۰۹-۲۳ ۱۱:۱۳

    نقدی بر کتاب «سعدی شیرازی» نوشتۀ علی اکبر ولایتی؛

    کاری نه خورایِ نامِ سعدی!

    شتابکاری در إعمالِ شیوۀ «چسب و قیچی» و وَصّالیِ أقوالِ این و آن، سبب شده است که یک جا به نقل از تاریخ أَدَبیّاتِ دکتر صفا بیاوَرند: «وی [= سعدی] توانست که از طرفی زبان ساده و فصیحِ استادانِ پیش را احیا کند و از قیدِ تَصنّعاتِ عجیب... رهایی بخشد» (ص 171)، ولی از یاد ببَرَند آن «طرفِ دیگر» را هم نقل کنند. چه، به هر روی، این «از طرفی»، یک «طرفِ» دیگر هم می‌خواهد! آن طَرَفِ دیگر، را مرحومِ دکتر صفا با ألفاظ و عباراتی متفاوت و در فاصله‌ای مُعتَنابِه بیان کرده است...

  • اباذری-احمدی-فرهادپور ۱۳۹۳-۰۹-۲۰ ۱۱:۲۴

    مراد فرهادپور، یوسف اباذری/ نقدی بر کتاب «ساختار و تاویل متن» بابک احمدی؛

    آشفتگی و بی‌معنایی

    ساختار و تأویل متن نه فقط ساختار و معنا و بلکه حتی موضوع معین و مشخصی نیز ندارد، کتاب به واقع معجون عجیبی است که قدری از همه چیز در آن یافت می‌شود: مقداری نشانه‌شناسی (پیرس، موریس)، کمی ساخت‌گرایی فلسفی (فوکو)، مقداری نقد ادبی ساخت‌گرا به اضافه‌ی کمی نشانه‌شناسی ادبی «اکو»، نارسایی و سطحی بودن بسیاری از شروح و تفاسیر مؤلف و مهم‌تر از آن، نفس ترکیب کتاب گواه آن است که مؤلف نیز درک روشنی از مواد اولیه‌ی معجون خویش ندارد.

  • دریدا ۱۳۹۳-۰۹-۱۹ ۰۹:۰۷

    ژاک دریدا؛

    اصل دلیل: دانشگاه در چشمِ شاگردانش

    تا آنجا که من می‌‌دانم، هیچ‌‌کسي تا به‌‌حال دانشگاهی را بر علیه دليل تأسیس نکرده‌است، بنابراین ممکن است، به شيوه‌‌ای مستدل، تصور کنیم که دلیل بودن دانشگاه، همواره خودِ دلیل و ارتباط ذاتی دلیل با وجود {بودن} بوده است. اما آنچه که اصل دلیل خوانده می‌‌شود صرفاً دلیل نیست...

  • کوهن ۱۳۹۳-۰۹-۱۹ ۱۱:۱۳

    گزارش کارگاه آموزشی «علم مدرن»/بخش پایانی؛

    چالش ابطال و اثبات نظریه‎ها در علوم

    کوهن اشاره می‌کند که برخی واژه‌های مشترک دچار تغییر مفهوم و معنا شده است. در فیزیک نیوتنی یک شبکه‌ی مفهومی موجود بوده است، آن شبکه را به کناری نهاده و شبکه‌ی مفهومی جدیدی بنا نهاده‌ایم. باید توجه داشت مسائل، واژه‌ها، روش‌های حل مساله و مشاهدات در زمان تغییر می‎کنند.

  • ناصر فکوهی ۱۳۹۳-۰۹-۱۷ ۱۰:۳۳

    ناصر فکوهی؛

    زبان و امر سیاسی

    اما آنچه موضوع رابطۀ زبان سیاسی و زبان اجتماعی را باز هم از این پبچیده­ تر می‌کند، دخالت بیش از پیش زبان در مفهوم عام واژه در حوزۀ زبان به مفهوم خاص واژه است. ابتدا، از این دو مقوله معناهایی ویژه را که اختیار می­‌کنیم ارایه می­ دهیم، معناهایی که لزوما مورد توافق زبان­ شناسان نیست و بیشتر رویکردی انسان­ شناسانه را دربردارد تا معنایی زبان شناختی.

  • پرویز ۱۳۹۳-۰۹-۱۸ ۰۹:۲۷

    تحلیلی جامعه‌شناختی از فیلم «پرویز»؛

    پرویز؛ روایت طردشدگی

    در سکانس بی نظیر از طرد شدگی کامل پرویز، پدر حتی برای مجلس مختصر محضر نیز پسر را دعوت نمی کند و پسر به تنهایی شیرینی وصال در نهایت دید همسایگان ناپیدا از طرد اجتماعی میل می کند، پرویز حتی با دزدیدن کالسکه کودک نتوانست آن حضور مفید خود برای کودکان مجتمع را نشان دهد، حتی اقدام به کشتن کودک کرد اگر چه با حس نوجوانانه اش منصرف شد ولی ول کردن کودک در فضای شهری شلوغ و رها کردن کودک در چنین اجتماعی را به تصویر کشید.

  • نعمت الله فاضلی ۱۳۹۳-۰۹-۱۸ ۰۹:۱۰

    بررسی «رسانه‎ای شدن علوم اجتماعی و انسانی در ایران»/ بخش نخست؛

    جهان زیر سیطره‌ی Mediatization

    در علوم انسانی و اجتماعی ایران، ما باید در فضای رسانه‌ای شدن، سیاست‎گذاری علم، پژوهش و دانشگاهی خود را به این‌سو ببریم که از “رسانه‌ای شدن” آگاهانه‎تر و نقادانه‎تر استفاده کنیم. در این شرایط باید تمام محققان و دانشجویان این رشته‎ها، این واقعیت را درک کنند که روزبه‌روز آگاهی خود را بیشتر کنند و مهارت‎ها و قابلیت‎های لازم برای ایفای نقش شبکه‎ای یا رسانه‎ای داشته باشند.

  • اینستاگرام فرهنگ امروز ۱۳۹۳-۰۹-۱۵ ۱۷:۱۶

    حاشیه‌های علوم انسانی و دانشگاه را در اینستاگرام فرهنگ امروز دنبال کنید

    صفحه اینستاگرام فرهنگ امروز به آدرس farhangemrooz راه اندازی شد.

  • غلامحسین مقدم حیدری ۱۳۹۳-۰۹-۱۷ ۰۹:۵۷

    گزارش کارگاه آموزشی «علم مدرن»/ بخش سوم؛

    روش و از بین رفتن خلاقیت از نگاه فایرابند

    فایرابند متذکر می‌شود که روش، خلاقیت دانشمند را می‌گیرد، او تاکید دارد، بگذارید دانشمند هرجور دوست دارد کار کند. با مطالعه تاریخ علم، به مناقشات بسیاری از این دست در بحث روش‎مندی علم برخواهیم خورد.

  • مستانه ۱۳۹۳-۰۹-۱۶ ۱۱:۵۹

    نگاهی به فیلم «مستانه» ساختۀ حسین فرح‌بخش؛

    مانیفست سینمایی در فرم سینمای بدنه

    فیلم «مستانه» بیشتر یک بیانیه‌ی سیاسی است در جواب توهین‌ها و اتهاماتی که به بازیگران زن سینمای ایران روا داشته شده است. فیلم می‌خواهد با پیش کشیدن سبک زندگی خاص سینماگران و سوپراستارها از پاکی و نجابت آن‌ها علی‌رغم سبک زندگی متفاوتشان دفاع کند.

  • استبداد شرقی ۱۳۹۳-۰۹-۱۵ ۱۲:۰۸

    نگاهی به ترجمۀ محسن ثلاثی از «استبداد شرقی» کارل ویتفوگل؛

    بی‌دقتی‌های یک ترجمه

    هدف من در این مختصر، بررسی محتوایی کتاب ویتفوگل نیست -هرچند که جای چنین تحلیلی در ایران خالی است-، بلکه در این نوشتار کوشیده‌ام نگاهی به ترجمه‌ی آن داشته باشم، چون مایلم به‌صراحت بگویم که ترجمه‌ی کتاب متأسفانه نه در شأن ویتفوگل و نه در شأن «استبداد شرقی» است.

  • حسین پاینده ۱۳۹۳-۰۹-۱۵ ۱۲:۳۲

    گفت‌وگو با حسین پاینده؛

    گشودن رمان

    به طور كلی اگر كتابی بتواند نیازهای واقعی و مبرم ما در مطالعات ادبی را تشخیص دهد و اجابت كند، با اقبال دست‌اندركاران این حوزه مواجه خواهد شد. در كشور ما، رمان در حال حاضر ژانر پرطرفداری است، اما بسیاری از پژوهشگران و دانشجویان علوم انسانی به درستی نمی‌دانند كه چگونه باید با نگاهی تحلیلی و نقادانه رمان خواند و به معانی آن پی برد. هر كسی حق دارد با هر میزان از دانش رمان بخواند...

  • مهدی معین زاده ۱۳۹۳-۰۹-۱۳ ۱۱:۱۹

    گزارش کارگاه آموزشی «علم مدرن»/ بخش دوم؛

    تقدم وجودی تکنولوژی بر علم

    هایدگر به تقدم و تأخر زمانی تأکیدی ندارد بلکه به تقدم و تأخر وجودی تأکید می‌کند. معنای این گزاره که تکنولوژی وجوداً مقدم بر علم است یعنی سودای تصرف عالم مقدم بر علم است، آنچه علم را این علم کرده است سودای تصرف بر عالم است؛ به ‌بیان ‌دیگر علم، فهم حقیقت نیت، فتح طبیعت است.

  • انقلاب فرهنگی ۱۳۹۳-۰۹-۱۳ ۱۲:۲۱

    گی دِبور؛

    تزهايی در باب انقلاب فرهنگی

    آنان که می‌خواهند بر نظم قديمی مستقر، آن هم در تمامی جنبه‌‌هايش، فايق آيند نمی‌توانند به بی‌نظمی‌ای بپيوندند که در وضعيت کنونی جاری است، حتی در عرصه‌‌ی فرهنگ. نبايد دست روی دست گذاشت و منتظر ماند تا، در فرهنگ نيز، نظم مؤثر آينده ظهوری انضمامی داشته باشد...

  • محمدعلی مرادی ۱۳۹۳-۰۹-۱۲ ۱۱:۰۲

    محمدعلی مرادی؛

    بنیان‌های تاریخ فرهنگی در چالش با فلسفه‌ی تاریخ

    هگل در درس‌گفتارهای خود مسئله‌ی قانونمندي تاريخ را طرح می‌کند كه تاريخ جهان تاریخ پيشرفت آگاهی براي آزادی است، پيشرفتی كه ضرورت‌های خود را می‌شناسد و در جهت آزادی حركت می‌کند و ازاین‌رو هيچ آزادی واقعي بدون آگاهی ممكن نيست، همچنان‌كه ماهيت انسان آزادی است و ضرورت بي‌كران از طریق خودآگاهی است که می‌تواند عبور کند و آزادی را تحقق دهد و این خودآگاهی گونه‌ای علم است، علمی که از سنخ واقعیت است.

  • لوفور ۱۳۹۳-۰۹-۱۲ ۰۹:۳۹

    به بهانه‌ی انتشار ترجمه‌ی فارسی کتاب ماتریالیسم دیالکتیکیِ هانری لوفور؛

    دیالکتیکِ ماتریالیستیِ لوفور

    آنچه هسته‌ی اصلی نقد لوفور از اگزیستانسیالیسم را تشکیل می‌داد،‌ ایده‌آلیسم و ذهن‌گرایی مستتر در آن بود. در همین زمینه دو اتهام اصلی سارتر در نظر لوفور به این ترتیب بود: نخست تقدم‌بخشیدن به ایده‌آلیسم به جای ماتریالیسم و دوم اولویت‌دادن به سوبژکتیویسم به جای ابژکتیویسم. به زعم لوفور رویکرد اگزیستانسیالیستی سارتر در نهایت تنها به سوبژکتیویسم مطلق می‌انجامد.

  • صیامیان ۱۳۹۳-۰۹-۱۱ ۱۵:۲۲

    نشست «کاربست رویکرد تفسیری در بازخوانی آثار تاریخ‌نگاری اسلامی» / بخش دوم

    هرمنوتیک و یادآوری اهمیت متن

    ممکن است بگوییم با قرار گرفتن در رویکرد تفسیری و استفاده از روش هرمنوتیکی دچار دور می‌شویم. این دور هرمنوتیکی یا دور تفسیری ایرادی بر تحقیق نیست، چون ما با تفسیرهای مضاعف سروکار داریم، کار محقق تفسیر مضاعف است.

  • روزنتال ۱۳۹۳-۰۹-۱۰ ۱۰:۵۸

    گزارشی از نشست «علم پیروز؛ مفهوم علم در اسلام قرون میانه»/ بخش دوم:

    پیروزمندی علم یا علم پیروزمند

    عنوان انگلیسی کتاب یک ترکیب اضافی است Knowledge Triumphant یعنی پیروزمندی دانش درحالی‌که به ترکیب وصفی یعنی دانش پیروزمند ترجمه شده است که مفهومشان خیلی متفاوت است.

  • احمد پاکتچی 2 ۱۳۹۳-۰۹-۰۹ ۰۸:۳۵

    گزارش نقد کتاب «شفاهی و مکتوب در نخستین سده‌های اسلامی»؛

    روایات اسلامی: نقل شفاهی یا مکتوب؟

    آنچه شولر را به یک مستشرق قابل احترام بدل می‌کند این است که شولر به دو نکته آگاه است. نخست بر خلاف بسیاری از مستشرقین که از متُد (روش) استفاده می‌کنند، اما هیچ چیز درباره روح حاكم بر متُد (روش) نمی‌دانند، شولر به خوبی از متُد (روش) استفاده می‌کند. نکته دیگر اینکه شولر شروع به تشکیل دادن زنجیره‌های روایی و شناسایی زنجیره‌های روایی می‌کند، به خصوص زنجیره‌های روایی مدنی و آنجا جوهره کار را نشان می‌دهد.

  • مهدی معین زاده ۱۳۹۳-۰۹-۰۹ ۰۸:۳۶

    گزارش کارگاه آموزشی «علم مدرن»/ بخش نخست؛

    رویکرد پراتیک به عالم از نگاه هایدگر

    هایدگر از وجود به عرصه‌ی علم منتقل می‌شود. او نقد خود را به علم از رویکرد تئوریک به عالم آغاز می‌کند، در نقد رویکرد تئوریک به عالم، او معتقد است که نخستین گشایش ما به عالم نه گشایشی تئوریک که گشایشی پردازش‌گرانه یا جوانب‌گری (circumspection) است. به‌بیان‌دیگر و از روی مسامحه می‌توان گفت که نخستین رویکرد ما به عالم نه رویکرد تئوریک که رویکردی پراتیک است.

  • نامور مطلق ۱۳۹۳-۰۹-۰۸ ۰۸:۵۸

    گفت‌وگوی فرهنگ امروز با بهمن نامورمطلق ؛

    چندصدایی از منظر باختین

    وقتی می‌گوییم چندصدایی، به این معنا نیست که هیچ چارچوبی وجود نداشته باشند، باید چارچوب‌ها وجود داشته باشند، ولی گاهی ما این چارچوب‌ها را خیلی تنگ می‌کنیم. برای اینکه جامعه شکوفا شود باید امکان بروز چندصدایی‌ها را فراهم کنیم، این‌طور جامعه پویا می‌شود و مؤلف می‌شود.

  • مردان ۱۳۹۳-۰۹-۰۶ ۱۲:۰۰

    نگاهی به کتاب «نظریه‌های مردانگی»؛

    نظریه‌پردازی در حوزه‌ی مفاهیم جنسیت

    در رویکرد «مردم‌‌شناسانه»، تأکید بر ریشه‌‌های فرهنگی و تأثیر آن بر نوع رفتار مردانه و در نتیجه، شکل‌‌گیری مردانگی است. از این ‌‌رو، مردانگی در فرهنگ‌‌های مختلف در قالب رفتارهای متفاوتی بروز پیدا می‌‌کند. اما در بحث از مردانگی در رویکرد «جامعه‌‌شناختی»، نویسنده به بررسی آرا و نظرات شلسکی، انگلس، هورکهایمر، پارسونز، وبر، زیمل، مورن، بوردیو، گیدنز، نظریه‌‌پردازان کنش متقابل نمادین، مایکل کیمل، کانل و تعریف سیاست‌‌های مردانگی از منظر طرفداران این نظریه می‌‌پردازد.

  • خرد گفت‌وگو ۱۳۹۳-۰۹-۰۶ ۱۱:۵۴

    گفتاری از دکتر غلامحسین ابراهیمی دینانی؛

    مونولوگ دروغ است

    فلسفه‌ یعنی پرسش و آنچه در فلسفه اهمیت دارد، پرسش است و پاسخ مهم نیست. و اگر هم پاسخ جایگاهی داشته باشد، پاسخ نهایی وجود ندارد.

  • عشق و فلسفه ۱۳۹۳-۰۹-۰۱ ۱۲:۱۵

    به مناسبت روز جهانی فلسفه؛

    عشق به عقل

    فلسفه دری است بدون لولا و «هیچ کس نمی‌تواند دری بدون لولا را ببندد». (آندره برتون) فلسفه مغاکی است که به عمق فرا می‌خواند و همزمان چشم‌اندازی است که نوید فراتر رفتن می‌دهد. پس بی شک در این راه پر فراز و فرود، شجاعت باید یکی از ویژگی‌های اصلی فیلسوف باشد.