تیتر1 صفحه اول

داریوش شایگان

گفت‌وگو با داریوش شایگان به مناسبت انتشار «پنج اقلیم حضور»؛

مدرنیته جایگاه سنت را تعیین می‌کند

روزی از مرحوم سیدجلال‌الدین آشتیانی پرسیدم، چرا شما خودتان تاریخ فلسفه اسلامی را نمی‌نویسید، در حالی‌که غربی‌ها بسیار در این‌باره نوشته‌اند. پاسخ او از این قرار بود که من قادر به انجام چنین کاری نیستم، چون من خودم فلسفه اسلامی هستم، به این معنا که او خود را وجه زنده این فلسفه می‌دانست و چون درون آن مستغرق بود نمی‌توانست از خود فاصله بگیرد و مانند فردی از بیرون به مسایل نگاه کند.

دوفرن

درآمدی بر «پدیدارشناسیِ تجربه زیبایی‌شناختیِ» مایکل دوفرن؛

زیبایی‌شناسی از منظر پدیدارشناسی

از راه‌هایی که می‌توان ابژه زیبایی‌شناختی را تعریف کرد، ترسیم تفاوتی است که این ابژه با اثر هنری دارد. چراکه نباید ابژه زیبایی‌شناختی و اثر هنری را با یکدیگر اشتباه گرفت. اثر هنری ساختار ابژه زیبایی‌شناختی را به وجود می‌آورد. اثر هنری خود دارای ساختار پایداری است که به تجربه‌پذیری وابسته نیست، در حالی که ابژه زیبایی‌شناختی تنها هنگامی وجود دارد که توسط یک ناظر تجربه شود.

فراستخواه

مقصود فراستخواه در گفت‎وگو با «فرهنگ امروز»/ قسمت اول؛

در کجای شاخص «لگاتوم» ایستاده‌ایم؟

اینجا چیزی وجود دارد که مهم‎تر از تولید ناخالص ملی است، تولید ناخالص شادی؛ یعنی به جای تولید ناخالص ملی در امر اقتصاد، تولید ناخالص شادی ملی مطرح شده است. مردمانی که فقط تولید و درآمدشان افزایش پیدا نمی‎کند، بلکه بیش از این قابلیت‎های دیگر انسانی ظهور پیدا می‎کند.

  • امیرکبیر -ناصرالدین شاه ۱۳۹۳-۰۷-۲۷ ۰۹:۵۴

    به مناسبت سالگرد آغاز صدارت امیرکبیر و آغاز سلطنت ناصرالدین شاه؛

    ناصرالدین شاه و امیرکبیر: تعامل یا تقابل

    قهرمان‌سازی و منجی‌گرایی از تم‌های اصلی روان‌شناسی تاریخی و اجتماعی ایرانیان است که به‌نوبه‌ی خویش ریشه در تحولات فکری و تاریخی ایران دارد. این ذهنیت تاریخی البته اضداد بسیاری را در درون خود جای داده است. چگونه می‌توان تصویر کاملاً تاریک از ناصرالدین شاه را به‌عنوان آمر قتل امیر با رواج تصاویر همان شاه حک‌شده بر روی قلیان‌ها یا استکان‌های کمرباریک در دوران معاصر جمع کرد، گویی که توده‎ی مردم با «ناصرالدین شاه» گونه‌ای همدلی دارند.

  • جواد میری ۱۳۹۳-۰۷-۲۶ ۰۱:۰۸

    منظومه فکری مرتضی مطهری در گفت‌وگو با سید جواد میری؛

    مطهری یک نوفارابین است

    در حال حاضر برای اسلامی کردن علوم انسانی چند گزاره‌ی فقهی به آن می‌افزایند یا با چند آیه‌ی قرآن آن را زینت می‌دهند و مدعی می‌شوند که آن علم اسلامی شده است، درصورتی‌که اصلاً چنین نیست، تفکر که این‌گونه اسلامی نمی‌شود. اگر بخواهیم بدیل و آلترناتیوی برای جامعه‌شناسی و علوم انسانی‌ای که در غرب است قائل شویم، باید به نگاه‌هایی از قبیل نگاه مطهری توجه کنیم و از آن استفاده کنیم.

  • مهدی محقق ۱۳۹۳-۰۷-۲۶ ۱۲:۵۵

    گفت‌وگو با مهدی محقق؛

    چاپ آثار علمی مفاخر برای ممانعت از مصادره شدن آن‎ها

    مصادره نشدن به این است که آثار علمی را چاپ کنیم. وقتی درباره مولانا ۲۰ کتاب در آنکارا چاپ می‌شود در حالی که ما یک کتاب هم چاپ نمی‌کنیم، مسلم است که چهره‌های فرهنگی و مفاخر ما را به نفع خودشان مصادره می‌کنند. کشورهای عربی در حال فعالیت هستند تا مفاخر فرهنگی و علمی ما را به نام خودشان ثبت کنند و به تدریج ما را منزوی کنند.

  • کریم مجتهدی ۱۳۹۳-۰۷-۲۳ ۱۲:۱۷

    کریم مجتهدی؛

    اوصاف علم زنده

    با این حال به نظر می‌رسد که درباره روش‌شناسی کانت اندکی باید درنگ کرد و نگارنده مایل نیست بدون اشاره به شمه‌ای از ابتکارات او، این بحث را به آخر ببرد. به نظر نگارنده کانت با روش استعلایی خود بیش از بقیه، اوصاف پژوهش دانش محور را روشن کرده است.

  • الن بدیو ۱۳۹۳-۰۷-۲۲ ۱۱:۴۶

    گفت‌وگو با «آلن بدیو»؛

    تئاتر و فلسفه زوج متخاصم و مکمل

    تضاد میان آپولونی و دیونوسوسی یا عقل و قدرت امر تراژیک، تصویری قدرتمند است اما روشنگر این ابهام نیست. رابطه یادشده از آن‌رو مبهم است که پرسش فلسفی‌محوری‌ای که رابطه فلسفه با تئاتر را تعریف می‌کند، به‌زعم من، رابطه میان «حضور» و «بازنمایی» است. یا می‌توان گفت میان بود و نمود؛ به‌همین دلیل است که رابطه میان فلسفه و تئاتر مساله‌دار است.

  • آتش بس2 ۱۳۹۳-۰۷-۲۴ ۱۰:۲۶

    نگاهی به فیلم «آتش‌بس۲» ساختۀ تهمینه میلانی؛

    تجویز روان‌شناسانه برای حل عوارض زندگی مدرن

    لوکیشن‌های آتش‌بس عمدتاً فضاهای زندگی شهری مانند کافی‌شاپ، شرکت ساختمانی، مهمانی‌های خانوادگی و ... است، فضاهایی که زندگی تکراری شهری و مدرن را القا می‌کند و هیچ‌گاه دوربین از این فضاها خارج نمی‌شود، فضاهایی که به شدت دلگیر است...

  • کتاب‌های کمک‌آموزشی؛ کمک یا کاسبی. ۱۳۹۳-۰۷-۲۲ ۱۱:۲۱

    گزارشی از میزگرد تخصصی «کمک آموزشی؛ کمک یا کاسبی؟»/ بخش دوم؛

    عیارسنجی نظام سنجش

    مؤسسات نشر کتاب‌های آموزشی بر پایه نظام آموزش سنجش آموزش فعلی کارشان را بنا می‌کنند و اگر نقدی وارد باشد، به سیستم سنجش آموزش عالی کشور برمی‌گردد. ما نمی‌توانیم بگوییم این نقص از مؤسسات کنکور یا مؤسساتی است که کتاب‌های تحصیلات تکمیلی را منتشر می‌کنند.

  • مهدی گلشنی ۱۳۹۳-۰۷-۲۰ ۱۰:۳۷

    گفت‌وگو با مهدی گلشنی پس از انتصاب دوباره به ریاست گروه فلسفه علم دانشگاه شریف؛

    مانده‌ام برای اجرای برنامه‌های ناتمام

    اگر ایشان فکر می‌کرد که من این‌همه سال بیهوده در این سمت بوده‌ام، چرا در همان ابتدای ریاستش این کار را نکرد؟ البته بنده شواهدی دارم که ایشان همان اول می‌خواست مرا بازنشسته کند کمااینکه بعضی از اساتید باسابقه و برجسته‌ی دانشگاه صنعتی شریف را بازنشسته کرد...

  • میشل فوکو ۱۳۹۳-۰۷-۱۹ ۱۰:۴۴

    میشل فوکو؛

    پروبلماتیزه‌کردن چیست؟

    کارِ تاریخ تفکر باید این باشد که در ریشۀ این راه‌حل‌های متنوع، صورت عمومی پروبلماتیزه‌کردن‌هایی را مجدداً کشف کند که این راه‌حل‌ها را – حتی به واسطۀ تضادشان – ممکن ساخته‌اند؛ یا آن چیزهایی را مجدداً کشف کند که تبدل‌یافتنِ دشواری‌ها و موانع یک عمل به پروبلم عمومی‌ای را ممکن ساخته‌اند که می‌توان برایش راه‌حل‌های عملیِ متنوعی پیشنهاد داد.

  • پایان نامه ۱۳۹۳-۰۷-۱۹ ۱۸:۳۹

    میزگردی با عنوان «آیا دانشجویان ما پایان‌نامه‌را جزئی از هویت علمی خود می‌دانند؟»

    صنعت تراژیک پایان‌نامه‌سازی در آموزش عالی

    در میان شیوه‌های متعددی که در انتخاب موضوع پایان‌نامه‌ها وجود دارد، موضوعاتی هم هستند که خود دانشجویان آن‌ها را دنبال می‌کنند؛ اما آن فضاهای خاصی که در گروه‌های علمی و آموزشی و دانشگاه‎های ما حاکم است، دانشجو را به «اجبارهایی» برای گرفتن پایان‌نامه‌ای با استاد یا موضوع خاصی سوق می‌دهد. به‌علاوه صنعت پایان‌نامه‌سازی وضعیتی غیر طبیعی در حوزه نوشتن پایان‌نامه‌ها ایجاد کرده است که نگارش پایان‌نامه و موضوعاتی را که دانشجویان دنبال می‌کنند تحت تأثیر قرار داده است.

  • کافکا ۱۳۹۳-۰۷-۱۷ ۱۱:۵۹

    ناصر فکوهی؛

    علم و فرهنگ در جهان کافکایی شده

    علمی که ما از آن سخن می‌گوییم، نه یک علم جهان‌شمول و شکل‌گرفته در عقلانیتی خودساخته است که در رابطه‌ای دکارتی ساخته شده باشد و به هیچ رو قابل اعتراض نباشد، بلکه علمی است که در فاصله‌ی قرن شانزده تا نوزده، بنا بر تبارشناسی بسیار دقیق و روشنی که فوکو ارائه می‌دهد، نه با هدف برساختن چیزی یا انسانیتی، بلکه با هدف حذف بسیاری چیزها و روابط و انسانیت‌ها ساخته شد.

  • هانکه ۱۳۹۳-۰۷-۱۶ ۱۰:۳۱

    سید مهدی ناظمی قره‌باغ؛

    سینمای هانکه؛ خوب، بد، ضد فیلم

    نگارنده، هانکه را نه هماورد هیچکاک و برگمان در روایت کلاسیک و مدرن سینما می‌داند و نه حتی به اندازه‌ی آن‌ها فیلسوف؛ البته هانکه به‌عنوان یک روشن‌فکر به‌ویژه از هیچکاک مطالعات نظری بیشتری دارد، اما این مطالعات و دغدغه‌های فلسفی و اجتماعی در سینمای هانکه نمی‌تواند حضور داشته باشد. هانکه حتی نمی‌تواند در بهترین آثار خویش به‌راحتی با این دو، جز در مقام یک اقتباس‌کننده مقایسه شود.

  • کتاب‌های کمک‌آموزشی؛ کمک یا کاسبی ۱۳۹۳-۰۷-۱۷ ۱۱:۱۷

    گزارشی از میزگرد تخصصی «کمک آموزشی؛ کمک یا کاسبی؟»/ بخش نخست؛

    آموزش علیه آموزش

    وقتی در لیست 10 ناشر برتر کشور، 6 تایش ناشران کمک‌آموزشی است، این پیام را دارد که نظام آموزشی ما با مشکلات ریشه‌ای مواجه است. این مشکلات ریشه‌ای اقتضا می‌کند در کنار کتاب‌های درسی، کتاب‌های کمک‌درسی هم باشد.

  • هایدگر ۱۳۹۳-۰۷-۱۵ ۱۱:۰۶

    محمد ایمانی/درنگی در باب اندیشۀ سیاسی هایدگر؛

    هایدگری دیگر

    برای پی بردن به موضع فلسفی هایدگر نسبت به امر سیاسی، تنها راهی که به بیراهه نرود، آثار خود فیلسوف است. پیش از این گفته می‌شد این کار بسیار مشکل است؛ چراکه هایدگر درباره‌ی امر سیاسی کمابیش چیزی ننوشته است و به تبع فلسفه‌ی سیاسی ندارد، همچنین راه دشوار محققی که بخواهد از درون هستی و زمان، اندیشه‌ی سیاسی هایدگر را استخراج کند بسیار پرپیچ‌وخم است.

  • هگل-پرهام ۱۳۹۳-۰۷-۱۴ ۱۸:۰۸

    به بهانۀ انتشار ترجمۀ دیگری از کتاب «پدیدارشناسی روح» هگل؛

    جــانـانـه یـا روحــانـی!؟

    آقای پرهام پیشتر اصطلاح هگلی Geist را به ذهن ترجمه کرده و نیز به جای «پدیدارشناسی» «نمودشناسی» آورده بود و از آن پس نیز در رساله ای با عنوان «کالبدشکافی یک نقد» گفته بود که در دومین بخش آن توضیح خواهد داد که با بررسی اصطلاحات «روح، نفس،جان و ذهن در هر سطح از تحلیل هگل» نشان خواهد داد که به جای «ذهن» و نیز «روح» باید کدام واژه را انتخاب کرد.

  • دانشگاه ۱۳۹۳-۰۷-۱۴ ۱۲:۰۸

    درنگی در باب سیاست‌های جذب دانشجوی تحصیلات تکمیلی؛

    دانشگاه، بنگاه و چند مسئله‌ی دیگر

    این دامن زدن به تب دکتری یادآور یک گفته‌ی بسیار درخشان از رئیس اسبق دانشگاه آزاد است که قائل به وجود رابطه میان بازار کار و تحصیلات نبود و گفته بود که ترجیح می‌دهد تا ایران مملو از بیکاران تحصیل‌کرده باشد تا بیکاران بی‌سواد؛ یعنی خود درس خواندن و قرار گرفتن در میان تحصیل‌کرده‌ها نهایتاً کارویژه و کارآمدی نظام آموزش عالی‌ای بود که مبتنی بر پول بنا شده و می‌خواست خودگردان باشد.

  • آلزایمر ۱۳۹۳-۰۷-۱۲ ۱۱:۳۱

    تحلیل فیلم آلزایمر؛

    کشمکش با تفوّق اجتماعیِ «منطق تجربه‌گرایی»

    «آلزایمر» فیلمی است که هم مخاطب عام آن را می‌‌فهمد و هم مخاطب خاص؛ اما مخاطب عام تنها با لایه‌‌ی سطحی و ظاهری فیلم ارتباط برقرار می‌‌کند، در حالی که مخاطب خاص، به لایه‌‌ی معنای زیرین و اصلی فیلم – که هویتی فلسفی دارد‌‌‌‌ نیز نفوذ می‌‌کند و پیام نهفته‌‌ و ناپیدای آن را درمی‌‌یابد. فیلمی که واجد چنین خصوصیتی باشد‌‌‌‌ برقراری ارتباط همزمان با مخاطب عام و خاص‌‌‌‌ ، فیلم ارزنده‌‌ای است.

  • ژنوم ۱۳۹۳-۰۷-۱۰ ۱۰:۳۴

    رابرت بيوينز؛

    قدرت تركيبی: ژن‌ها، ژنوميك و تاريخ

    آيا ژن برای مورخان «خاص» است؟ در اين صورت مفهوم «ژن» چه اثراتی بر درك ما از تاريخ داشته است؟ به‌طورقطع در دركي حرفه‌ای، عمومی و وسيع، ژنتيك و تاريخ در برخی زمینه‌ها با يكديگر در گفت‌وگو بوده يا هستند، اما دیدگاه مورخان و ژنتيك‌دانان درباره‌ی روابط بین ژنتیک و تاریخ متفاوت است.

  • فنایی ۱۳۹۳-۰۷-۰۹ ۰۹:۵۲

    نقدی بر کتاب «اخلاق دین‌شناسی» ابوالقاسم فنایی/ بخش دوم؛

    تقلیل سنت عقلانی مسلمانان به رئالیسم خام

    فنایی هیچ‌گاه روشن نمی‌کند که دقیقاً مقصودش از عقلانیت سنتی چیست، او در راستای تبیین ویژگی‌های عقلانیت نظری جدید، عقلانیت علمی، عرفانی، فلسفی و دینی را از یکدیگر تفکیک می‌کند، چنان‌که در راستای تبیین عقلانیت عملی مدرن، عقلانیت اخلاقی را از عقلانیت اقتصادی و ابزاری جدا می‌سازد، اما وقتی او به سراغ عقلانیت سنتی می‌آید به‌یک‌باره از همه‌ی این تدقیق‌ها و تفکیک‌ها دست کشیده و یک‌باره و یک‌سره آن را به رئالیسم خام تقلیل می‌دهد.

  • کاشی-قانعی ۱۳۹۳-۰۷-۰۸ ۱۱:۱۲

    گزارش نشست نقد کتاب «ساخت اجتماعی واقعیت»/بخش دوم؛

    برساخت‎های اجتماعی در مفهوم زبانی

    «زبان» مفهومی که ضمن بیرونی و عینی بودن به همان میزان درونی است. اگر چیزی به نام زبان نبود اساساً جامعه و هستی‎های اجتماعی نظیر اقتصاد، قانون، دین و اخلاق معنا نداشت، در واقع آن‎ها با مفهوم زبان است که به هستی‎های اجتماعی تبدیل می‎شوند؛ بنابراین جامعه اساساً یک هستی زبان‌ساخته است.

  • غلامحسین ابراهیمی دینانی ۱۳۹۳-۰۷-۰۸ ۱۱:۴۸

    غلامحسین ابراهیمی دینانی؛

    فلسفه و گفت‌وگو

    وقتی انسان می اندیشد، کلمات در ذهن او ردیف می شوند، انسان بدون کلمه فکر نمی کند. مخاطب در این حالت –به یک اعتبار- خود انسان است، یعنی انسان در این حالت به این اعتبار که سخن می گوید، گوینده است و به این اعتبار که حرف خود را می فهمد، شنونده است، پس سخن برای شنیدن است خواه مخاطبی رو به روی ما باشد، خواه انسان با خودش بیندیشد.

  • ناظری ها ۱۳۹۳-۰۷-۰۷ ۱۱:۴۲

    درباره‌ی آلبوم «بُعد یازدهم» حافظ و شهرام ناظری؛

    موسیقی اندیشۀ مولانا و نفی شرق

    حافظ ناظری به‌زعم خود برای اینکه مخاطب جهانی را با اثرش همراه کند کلام ایرانی را از آواز اثر حذف کرده و فقط از تحریرهای دارای ضرب‌آهنگ تندتر از تحریر موسیقی اصیل استفاده کرده و ادعا کرده است که با این کار، آواز تبدیل به یکی از سازها در رنگ‌آمیزی اثر شده است، فارغ از اینکه با این کار هویت ایرانی را از اثر خود زدوده و برای جهانی شدن (به‌زعم خود) هویت خویش را در مرحله‌ی اول نفی کرده است.

  • معین زاده ۱۳۹۳-۰۷-۰۶ ۱۱:۲۱

    گفتاری از مهدی معین‌زاده؛

    دربارۀ تنهایی

    انسان موجودی است که ماهیتش فروبسته نیست، به تعبیر راحت‌تر، ما همیشه بین آنچه که هستیم و آنچه که فکر می‌کنیم باید باشیم، احساس فاصله می‌کنیم،‌ ما آن هستیم که باید باشیم. به قول فیلسوفان اگزیستانس و به‌طور خاص هایدگر، وجود انسانی آنی است که هنوز نیست.

  • صادق حقیقت ۱۳۹۳-۰۷-۰۶ ۱۱:۰۰

    سید صادق حقیقت؛

    آیندۀ سلفی‌گری افراطی

    گروه‌های سلفی رادیکال در چنددهه اخیر به شکل عجیبی رشد کرده‌اند. در دورانی که جهانی‌شدن، تجدد و دهکده جهانی مطرح است، جای این سوال باقی است که چرا باید گروه‌های تجددستیز در این حد وسیع رشد کنند.

  • عبدالکریمی ۱۳۹۳-۰۷-۰۵ ۱۰:۵۵

    گزارش نشست نقد کتاب «ساخت اجتماعیِ واقعیت»/بخش نخست؛

    تغییرات بنیادین در جهان‌نگریِ انسان مدرن

    در شرایطی که نوعی تغییر بنیادین در جهان‎نگری انسان مدرن در حال روی دادن است، نظریه‎های جامعه‎شناسی و اصل جامعه‎شناسی اثباتی، نیازمند تجدیدنظر می‎نماید؛ نوعی تجدید اصولی در فلسفه‌ی علوم اجتماعی و پیوند دادن این تجدیدنظر که با دستاوردهای جامعه‎شناسی تجربی ممکن می‎شود.

  • هایدگر ۱۳۹۳-۰۷-۰۳ ۱۱:۴۷

    به مناسبت (26سپتامبر) صد و بیست و پنجمین زادروز مارتین هایدگر؛

    هایدگر و رازِ تولد

    زادروز مارتین هایدگر بهانه‌ای شد برای بررسی مفهوم «تولد» در اندیشه‌ی هایدگر. برخلاف موتیفِ مرگ، کمتر به موتیف «تولد» در آثار او پرداخته شده است. می‌کوشیم این مطلب را با تمرکز بر کتاب هستی و زمان پیگیری کنیم و امکانات فلسفیِ آن را بسنجیم. نسبت «تولد» با برخی مفاهیم، از جمله «مرگ»، در زمینه‌ی پدیده‌شناسیِ زمانمندی (هوسرل) واشکافته می‌شود. تفسیر هایدگر از موتیف‌های تولد و مرگ در ادامه و مکملِ پدیده‌شناسی زمان نزد هوسرل است.

  • اصغر ایزدی ۱۳۹۳-۰۷-۰۲ ۱۰:۳۰

    اصغر ایزدی‎جیران؛

    کار «انسان‎شناس» چیست؟

    انسان‌شناس باید بخش اعظمی از وقت خود را برای حضور در واقعیت اختصاص دهد، چیزی که می‌تواند مواد لازم را برای دانشگاه و تدریس فراهم آورد. او در کلاس درس باید با حضورهای میدانی و تجربی خود تدریس کند. باید به اصولی تکیه کند که واقعیت به او یاد داده است، نه اصولی که زمانی گفته شده است، آنگاه است که کلاس انسان‌شناسی مملو از واقعیت اجتماعی خواهد بود، مملو از مردم و مملو از تجربه.