تیتر1 صفحه اول

حوزه

چرایی فقدان تولید علوم اجتماعی در حوزه‌های علمیه/ قسمت چهارم؛

موانع تولید علوم اجتماعی اسلامی در حوزه‌های علمیه

یکی از موانع تولید علوم اجتماعی اسلامی در حوزه‌های علمیه به تلقی اندیشمندان، عالمان و فقیهان کنونی حوزه‌های علمیه از «جامعه» و مکانیسم‌های آن باز می‌گردد. عمده دیدگاه‌های موجود در بین طیف کثیری از عالمان، فقیهان و طلاب درباره‌ی جامعه و تعریف آن و مکانیسم‌های مترتب بر آن، تلقی فردگرایانه از جامعه است. این تلقی، جامعه را حاصل جمع افراد می‌داند و برای آن موجودیت و ماهیتی فراتر از عوامل انسانی تشکیل‌ دهنده قایل نیستند

داوری اردکانی

رضا داوری اردکانی؛

دانشمندی و روشنفکری(1)

می‌‌گویند میان علم ما و اقتصاد و تکنولوژی و مدیریتمان فاصله افتاده است و البته راست می‌‌گویند ولی کاش می‌‌‌‌دانستند که این جدایی ناشی از اشتباه و خطا در تصمیم‌‌گیری سیاسی نیست بلکه جدایی تاریخی است که به آسانی رفع نمی‌‌شود.

دکتر ضیا موحد

گفتاری از ضیاء موحد؛

هشت قرن سکوت محققان و اندیشمندان

اگر نتوانیم کار سهروردی را نقد کنیم و بگذاریم هشت قرن دیگر بگذرد، و مدام تکرار کنیم کارهای تازه‌ای کرد، منطقی مقابل منطق ابن‌سینا آورد، منطقی مقابل منطق ارسطو آورد و... نمی‌توانیم اهمیت کاری را که شیخ اشراق در منطق کرد بفهمیم.

  • آلن بدیو ۱۳۹۳-۰۵-۰۵ ۰۹:۳۷

    آلن بدیو؛

    شبح کمونیسم

    جنبش اشغال بيش از پيش از رمق افتاده و اسرائيل هم‌چنان تحت‌لوای «دفاع مشروع‌» قتل‌عام می‌کند و... مع‌الوصف، همۀ اين‌ها نشانه‌ای است از بحران؛ امروزه شهروندان آمريکا و اروپا و خاورميانه و سرتاسر جهان اعتماد خود را به نظم سرمايه از دست داده‌اند اما امکان فراروی از آن را نمي‌يابند. درست در چنين اوضاع و احوالی است که بايد بار ديگر از «فرضيه کمونيسم» سخن گفت.

  • موسی حقانی ۱۳۹۳-۰۵-۰۵ ۰۷:۳۱

    بررسی ورود نهادهای آموزشی مدرن به ایران در گفت‌وگو با موسی حقانی/بخش دوم؛

    پهلوی اول از «دانشگاه» چه می‌خواست؟

    تأسیس دانشگاه تهران گام مثبتی بود و جمع کردن این دانشکده‌ها می‌توانست از پراکندگی جلوگیری کند و به حل این امر کمک می‌کرد. مشکل ما تأسیس ساختمان نبود، کمااینکه بعدها ساخته شد و در حال حاضر نیز در حال ساخته شدن است، شما در دور افتاده‌ترین جاهای ایران نیز می‌بینید که دانشگاه آزاد و پیام نور زده شده است. آیا مشکلی حل کرد!؟

  • نشست علوم اجتماعی ۱۳۹۳-۰۵-۰۴ ۱۲:۲۹

    یادداشت مهمان/ دربارۀ دیدگاه‌های مطرح شده در نشست اخیر اصحاب علوم اجتماعی:

    یک گام به پیش، دو گام به پس!

    اما اینک، در نظر گرفتن آن ملاحظات، روا و بجا نیست و می‌باید در عرصۀ عمومی، با صراحت سخن گفت. اگر صحنۀ بازی معرفتی را خالی کنیم یا به اشکالات پاسخ ندهیم، جریان‌های رقیب – همچون اخباری‌ها، فرهنگستانی‌ها، هایدگری‌ها و ... – در دهۀ آینده برداشتی از انقلاب اسلامی و علوم انسانی متناسب با آن عرضه می‌کنند که فرسنگ‌ها فاصله با اندیشه‌های معمار انقلاب، امام خمینی، خواهد داشت.

  • سروش دباغ ۱۳۹۳-۰۵-۰۴ ۱۱:۵۴

    گفت‌وگو با سروش دباغ؛

    بایسته‌های ترجمه آثار فلسفی در ایران

    ملاحظه‌ای که خصوصاً در باب متون فلسفی تخصصی باید پیش چشم ما باشد این است که این آثار را نباید کسی که تنها با زبان انگلیسی آشناست ترجمه کند. بهتر است که این کتاب‌ها را یک اهل فن و کسی که در این حوزه کار کرده، تحصیل کرده و با مباحث فلسفی آشنایی دست اولی دارد، ترجمه کند؛ به این ترتیب محصول کار ماندگارتر می‌شود.

  • ناصر فکوهی ۱۳۹۳-۰۵-۰۱ ۱۰:۵۴

    گفتاری در باب فرهنگ و توسعه؛

    روشن‎فکران مانع جدی در مسیر توسعه‌

    برای اکثر روشن‎فکران کنونی ما، چه روشن‎فکران غیرآکادمیک و چه روشن‎فکرانی که به آن‎ها باید گفت کنشگران فکری آکادمیک، تجربه‌ی 100 سال توسعه در ایران خیلی سودمند نبوده است. هنوز یک روشن‎فکر متوسط خیلی تفاوتی نکرده با آن چیزی که در ابتدای قرن بوده است. هنوز مدل‎های او مدل‎های تقلیدی و مکانیکی است که همه‎ی آن‎ها به شکل‎گیری یک نظریه‎ی محلی توسعه، ضربه می‎زند.

  • مزدک رجبی ۱۳۹۳-۰۵-۰۲ ۱۲:۰۷

    گفتاری از مزدک رجبی؛

    نسبت میان فهم و کنش؛ نگاهی هرمنوتیکی

    در میان گرایش‎های گوناگون فلسفه معاصر، نگاه هرمنیوتیکی هایدگر و به ویژه گادامر جالب است، این‎که چه‎گونه با هرمنیوتیک واقعیت‎مندی facticity هایدگر یا همان فنومنولوژی هرمنیوتیکی وی و هرمنیوتیک عام گادامر نسبت میان نظر و عمل یا به تعبیری فهم و کنش دگرگون می‎شود.

  • بیانیه ۱۳۹۳-۰۵-۰۱ ۱۱:۳۴

    بیانیۀ جمعی از روشنفکران و هنرمندان غربی در دفاع از مردم مظلوم غزه؛

    برای تحریم «رژیم اِشغال» اقدام کنید

    جمعی از روشنفکران و فیلسوفان و فیلمسازان اروپایی و آمریکایی بر علیه کشتار بی‌رحمانۀ مردم غزه توسط رژیم صهیونیستی بیانیه‌ای صادر کردند. در پای این بیانیه امضای افرادی چون اسلاوی ژيژک (نويسنده اسلونيايی)، کن لوچ (فيلمساز انگليسی)، نوام چامسکی (زبانشناس آمريکايی)، جوديت باتلر (فيلسوف آمريکايی) دیده می‌شود.

  • موسی حقانی ۱۳۹۳-۰۵-۰۲ ۱۱:۵۷

    بررسی ورود نهادهای آموزشی مدرن به ایران در گفت‌وگو با موسی حقانی/بخش اول؛

    تکیۀ مدرسه بر جای مکتب‌خانه

    در حوزه‌ی فرهنگی تفکر غربی را فرانسوی‌ها در ایران نمایندگی می‌کردند، برخی از این میسیونرهای تبشیری که به ایران می‌آمدند، نازاریست‌ها فرانسوی‌اند و میسیونرهای آمریکایی هم وارد ایران می‌شدند و آن‌ها نیز کار خود را انجام می‌داند و نهایتاً شما تأثیر دبیرستان البرز را می‌بینید که آمریکایی‌ها آن را در ایران تأسیس می‌کنند و مدارسی که نازاریست‌ها در آذربایجان و تهران و ... داشتند.

  • رضا ولی یاری ۱۳۹۳-۰۵-۰۱ ۱۰:۴۸

    «آرتور شوپنهاور» در گفت‌وگوی فرهنگ امروز با «رضا ولی‌یاری»؛

    فیلسوفِ واقع‌بین

    شوپنهاور همیشه نیمه خالی لیوان را می‌‌بیند ولی به هر حال واقعیت را بیان می‌کند و مدعی نمی‌شود لیوان کاملاً خالی است. یعنی او چه بدبینانه بگوید نیمی از لیوان خالی است و چه خوش‌بینانه بگوید نیمی از لیوان پر است دارد واقعیت را بیان می‌کند. بدبینی و خوش‌بینی زمانی در فلسفه مشکل‌ساز می‌شوند که فیلسوف واقعیت را قلب کند، یعنی بگوید لیوان کاملاً خالی است یا لیوان کاملاً پر است.

  • داعش ۱۳۹۳-۰۴-۳۰ ۱۰:۵۴

    درباره‌ی علاقۀ عجیب «داعش» به شبکه‌های اجتماعی؛

    کروماکی داعش بر پرده‌ی رسانه‌های نوین

    شاید در دهه‌ی گذشته تنها استفاده‌ی تروریست‌ها از رسانه نوارهای ویدیویی بود که توسط بن‌لادن ضبط و در اختیار رسانه‌ها قرار می‌گرفت تا پیام‌های خاصی را به مخالفان و طرف‌دارانش برساند، اما گروهک داعش در شبکه‌های اجتماعی به‌خصوص توییتر فعالیت دارند، اخبار، اعلامیه‌ها و حتی پیام‌های تهدید خود را از طریق توییتر به اشتراک می‌گذارند.

  • فلسفه تاریخ ۱۳۹۳-۰۴-۳۱ ۰۹:۰۷

    بیوِرلی سوسگِیت؛

    پسامدرنیسم و فلسفۀ تاریخ

    نظریه‌پردازان مدرنیست و پست مدرنیست (خواه فیلسوف‌ها، خواه تاریخ‌دانان) در مسیرهای سراپا متفاوتی پیش می‌روند، مسیرهایی که ممکن است هم‌پوشانی‌هایی موقتی داشته باشند، اما هم‌گرایی آن‌ها آن‌چنان بعید است که برخی تمایل دارند به جای گفتگوهای مشترک، سرگرم تک‌گویی‌های موازی باشند.

  • ماکیاوللی ۱۳۹۳-۰۴-۳۱ ۰۹:۱۳

    مروری بر تاریخ سیاسی- اجتماعی شهر فلورانس؛

    فلورانس در دورۀ ماکیاوللی

    در قرن پانزدهم غیر از فلورانس تمام دولت‌شهرهای ایتالیا به حکومت‌های جبار تبدیل شدند یا حکومت‌های جبار داشتند. این روند باعث شد که ارگان‌های دموکراتیک در دولت‌شهرها از بین بروند. فقط در فلورانس ارگان‌های دمکراتیک حفظ شده بود، حتی در ونیز با موروثی شدن عضویت در شورای شهر، غیر از خانواده‌های تجار و ثروتمند کسی نمی‌توانست وارد آن شورا شود.

  • سیاوش جمادی ۱۳۹۳-۰۴-۲۹ ۰۹:۱۷

    فلسفه هایدگر در گفتگو با سیاوش جمادی/ بخش نخست؛

    افتراق هایدگر از اگزیستانسیالیسم

    هستی در معنای کلی آن - و نه صرفاً هستی انسان- پرسش هایدگر است. آنچه سارتر از وجود انسان می‌داند همان لنفسه بودن یا آگاهی است که در آن وجود توپر و بی‌معنای جهان، شکاف عدم ایجاد می‌کند. مبدأ هستی برای هایدگر انسان نیست، اما بدون انسان و بدون زبان هستی نیز هیچ ظهوری ندارد.

  • نشست پایان نامه ها ۱۳۹۳-۰۴-۳۰ ۱۱:۰۹

    گزارشی از نشست «بررسی آثار و پیامدهای سرقت علمی»؛

    پژوهشگران و سرقت علمی ناخواسته

    بسیاری از پژوهشگران به دلیل آنکه از الگوهای ارجاع و نرم‌افزارها اطلاعی ندارند، ناخواسته سارقان علمی می‌شوند. این ناخواسته بودن ممکن است جهل باشد، برخی مواقع اشتباهاً ارجاع می‌دهند و نحوه‌ی ارجاع دادن آن درست نیست؛ فرضاً تصور می‌کند اگر ۳ پاراگراف را پشت سر هم بیاورد و ارجاع دهد، دیگر سرقت علمی به‌حساب نمی‌آید؛ یعنی قصد دارد ارجاع دهد، اما نمی‌داند چگونه ارجاع دهد. برخی اوقات فرایند ارجاع دادن در زبان فارسی بسیار وقت‌گیر است.

  • گذری بر اندیشه ی "هنر" دکتر شریعتی ۱۳۹۳-۰۴-۲۶ ۱۰:۴۲

    محمدعلی مرادی؛

    شریعتی و زوال تفکر مفهومی در ایران

    شریعتی مدل روابط علی و معلولی را بر تاریخ مسلط می‌داند که این مدل برگرفته از علوم طبیعی است، حال آنکه از جنبه‌ی نظری مفهوم «طبیعت» و تاریخ از دوران کانت و هگل تفکیک شده بودند. کوشش‌های بسیاری از همان پایان قرن نوزدهم بر این بود تا به اثبات این نکته برسد که در علوم انسانی باید از مدل فیزیک و ریاضی بیرون آمد.

  • حوزه ۱۳۹۳-۰۴-۲۹ ۰۵:۱۴

    چرایی فقدان تولید علوم اجتماعی در حوزه‌های علمیه/ قسمت سوم؛

    بررسی جریان معتقد به جامعه‌ی دینی با محوریت تولید علم

    موضع اين جريان در قبال آسيب‌شناسی و ارايه‌ی راهكار، آن است که مشكلات كنونی جامعه‌ی ايران بعد از انقلاب به عنوان داعيه‌دار تأسيس و بنای يك جامعه‌ی دينی، عمدتاً زاييده‌ی ناهم‌خوانی فرهنگ اسلامی و فرهنگ مدرنيته از يك سو، تعارض ميان سنت‌های اجتماعی جوامع اسلامی با الگوهای توسعه‌ی غربی از سوی ديگر است. از اين رو تنها راه برون رفت از اين معضلات، حركت به سوی ايجاد جامعه‌ای نوين است

  • دیهیمی ۱۳۹۳-۰۴-۲۵ ۱۱:۲۴

    خشایار دیهیمی در گفت‌وگو با فرهنگ امروز؛

    کار در حوزه‌ی علوم اجتماعی بدون داشتن متدولوژی امکان‌پذیر نیست

    همه‌ی کسانی که در مملکت ما تاریخ اجتماعی نوشته‌اند چون فقط به تجربه‌های مؤید نظریه اتکا کردند، هرگز نظریه‌شان را اصلاح نکردند، درحالی‌که در کشورهای خارجی می‌بینید که آدم‌ها دائماً نظریه‌شان را عوض و اصلاح می‌کنند، ‌به دلیل اینکه تجربه‌هایی می‌بینند که آن نظریه جواب نمی‌دهد.

  • مصطفی ملکیان ۱۳۹۳-۰۴-۲۴ ۱۰:۵۱

    مصطفی ملکیان؛

    چرا باید پارادایم داشت؟

    آیا می‌توان روزی به جایی رفت و از آنجا به کل عالم طبیعت نگاه کرد و دید واقعاً کل عالم طبیعت چگونه است؟ نمی‌توانیم، زیرا هرجا برویم داخل عالم طبیعت هستیم و از بالا نمی‌توانیم به آن نگاه کنیم. پس چاره‌ای نیست جز این که آن «تصور» را پدید بیاوریم. هیچ گاه نمی‌توان تصوری از عالم طبیعت کشف کرد بلکه باید این تصور را جعل کرد.

  • مهدی حائری یزدی ۱۳۹۳-۰۴-۲۶ ۱۰:۲۷

    نگاهى انتقادی به برخى آراء مهدی حائری‎یزدی/قسمت دوم؛

    کدام حکمت، کدام حکومت!؟

    مفاهیم و چهارچوب‎های نظری فلسفه سیاسی مدرن تنها از طریق گسست از آموزه‎های اسلامی و حکمت عملی میسر است، و مفهوم قرارداد اجتماعی و دولت‎مداری از حکمت عملی قابل انتاج نیست. حکومتی که مقصود حائری‎یزدی است از حکمتی که مورد نظرش است در نمی‎آید، چنانکه از حکمت عملی هم حکومت عرفی در نمی‎آید.

  • نشست ۱۳۹۳-۰۴-۲۵ ۰۹:۵۷

    گزارشی از نشست نقد و بررسی کتاب «شکاف جهانی»؛

    گاه‌شمار جهان سوم

    این کتاب جنبه‌‌های تاریخی، سیاسی، اقتصادی و فرهنگی دگرگونی‌های جهان به ویژه «جهان سوم» را از سده‌ی پانزدهم تاکنون، از هنگام دست‌اندازی اروپاییان به قاره‌های آفریقا، آسیا، حوزه‌ی اقیانوس اطلس و دنیای جدید را تشریح کرده است.

  • خسرو باقری ۱۳۹۳-۰۴-۲۳ ۱۱:۲۷

    گزارشی از نشست «جایگاه جنسیت و خانواده در نظام تربیت»/قسمت دوم؛

    مدرسه و دوگانۀ تعبد-تعقل

    تعبد روی دیگر سکه‎ی عقلانیت است و بدون آن، این سکه‎ای نیست که بتوان آن را خرید و فروش کرد. نباید بین تعبد و عقلانیت تقابل ایجاد کرد و نباید اگر از منطق دین پرسش شد، با عنوان خودمداری یا عقلانیت افراطی از آن اسم برد. البته عقلانیت باید شکل مناسب و متعادل خودش را داشته باشد، ولی این‌طور نیست که بگوییم پرسشگری نوعی خودمداری است که مدرسه‎ افراد را به این شیوه پرورش می‎دهند. اگر مدرسه‎ افراد را پرسشگر پرورش می‎دهند، چه چیزی بهتر از این خواهد بود ...

  • سعدی-حاجی بابا ۱۳۹۳-۰۴-۲۳ ۱۱:۱۰

    تفاوت نگاه سعدی و جیمز موریه به اندیشه‌ها و خلق‌وخوی ايرانيان؛

    اخلاق ایرانیان؛ بد یا بدتر!؟

    هم در روزگار سعدی خرافات وجود داشت و هم در روزگار حاجی‌بابا و نيز زمان ما كه روزگار نانوتكنولوژی و عصر فضاست. اما نگاه سعدی ديگرگونه است. پارادكس زيبايی كه در گلستان جلوه‌گر است دليلی است بر اينكه سعدی جهانيان را در حالات متنوع و مواقع و مواضع مختلف مي‌بيند و جهان‌بيني او جهان‌بينی خاصی است. او حتی زمانی كه از ايران سخن می‌گويد نگاهش به كل جهان است.

  • روشنفکری ۱۳۹۳-۰۴-۲۲ ۱۱:۱۴

    حکایت روشن‌فکر و ایدئولوژی؛

    آیا روشن‌فکر ایدئولوگ است؟

    البته نباید روشن‌فکر را تنها منتقد خط‌مشی حکومت دانست، بلکه روشن‌فکر صاحب تخصصی است که خود را به‌طور مداوم هوشیار نگه می‌­دارد و اجازه نمی‌­دهد نیمی از حقایق و ایده‌­های قابل قبول راهنمایش باشد، حال می‌­خواهد ژان‌پل سارتر و یا ریمون آرون باشد که یکی به جبهه­‌ی چپ و دیگری به راست تعلق داشت.

  • آندری تارکوفسکی ۱۳۹۳-۰۴-۲۱ ۱۰:۵۷

    اسلاوی ژیژک/ درباره‌ی سینمای آندری تارکوفسکی؛

    چیزی از فضای درون(2)

    چیزی که تارکوفسکی را زنده نگه می‌دارد ماتریالیسم سینماییِ او، تأثیر مستقیم فیزیکیِ متنیت فیلم‌اش است... چیزی که در فیلم‌های تارکوفسکی نفوذ کرده جاذبه‌ی سنگین زمینی است که انگار بر خودِ زمان هم فشار می‌آورد، اثری از آنامورفیِ موقتی که زمان را بارها از آن‌چه با نیاز به حرکت روایی، معقول می‌یابیم کش‌دارتر می‌کند.

  • قاسم پورحسن ۱۳۹۳-۰۴-۱۸ ۱۰:۴۳

    قاسم پورحسن؛

    بررسی انتقادی تاریخ فلسفه اسلامی

    برخلاف باور بسیاری از محققان در حوزه تاریخ فلسفه، می‌توان از امکان آن پرسش کرد. فرضیه اصلی نوشتار حاضر این است که چیزی بنام «تاریخ فلسفه اسلامی» نداریم. آن‌چه مورخان از آن نام می‌برند، تنها تاریخ فلاسفه است که صرفاً بر شرح احوال و آراء حکماء بنا شده است.

  • سوسن شریعتی ۱۳۹۳-۰۴-۱۴ ۱۰:۳۸

    گفتاری از سوسن شریعتی؛

    ایدۀ عشق در نسبت با دیگری

    تجربه‌ی عاشقانه نوعی نسبت میان من و دیگری است و من آزادی که دیگری را فرا می‌خوانم همچون شاهد تا بتوانم به یمن او خودم را بشناسم یا به تعبیری در تجربه‌ی عاشقانه، ‌سوژه با ابژه کردن خودش می‌خواهد سوژه بودن خودش را تجربه کند؛ چون تجربه‌ی عاشقانه به تعبیری رفتن به سمت دیگری است برای شناخت و فهم آزادی و حدود خود.