نگاهی به فلسفه تاریخ(۳)؛

امکان اندیشیدن به تاریخ

تاریخ را اندیشمندانه فهمیدن میسر نمی‌شود اگر ما مسئلۀ امروز خود را نشناسیم. ما برای نگریستن به هر منظره‎ای نیاز به یک نقطه برای ایستادن و نگاه کردن داریم، برای نگریستن به منظرۀ تاریخ هم جایگاه ایستادن ما فقط و فقط امروز و اینجاست. ما انسان‌هایی هستیم واقع‌شده در قرن بیست‎و‎یک و در این محدودۀ جغرافیایی.

نگاهی به فلسفه تاریخ(۲)؛

تفکر فلسفی در میان مورخان

اگر به تمام تلاش‌های مورخان ایرانی-اسلامی با تسامح نگریسته شود چیزی بیش از نزدیک شدن به مرزهای تاریخ تحلیلی نیست، آن‌ها به دلیل روش و هدفی که از آغاز در پیش گرفته بودند اصلاً در پی کسب چنین نگاهی به تاریخ نبودند و نگاه به گذشتۀ آن‌ها صرفاً هدفی غیر‎فلسفی داشت؛ آن‌ها اکثراً در پی ثبت مفاخر شاهان بوده‎اند تا به آیندگان قدرت گذشتگان را گوشزد کنند و به تعبیر اخوان به‌جای شرح‌حال اجتماع مردم، چنین می‎نوشتند که مادیان سرخ‌یال شاهنشاه در فلان شب سه کره تا سحر زایید.

ایران در حیاط خلوت تاریخ/ نگاهی به نشست جشن نامه سید جواد طباطبایی

ما تا زمانی که نتوانیم به پرسش های بنیادین، پاسخ فلسفی و تاریخی بدهیم، ایران بیش از دیدگاه های سطحی فهمیده نخواهد شد. یعنی هر چقدر اصرار بورزیم که ایران «ناسیونالیسم» و یا «پان فلان ایسم» نیست، توجیهی در بر ندارد و به راحتی این اتیکت ها بر روی ایران می چسبد.

بحران تاریخ‌نگاری معاصر در گفت‌وگو با قباد منصوربخت (۳)؛

نقدی بر تاریخ بی‌مسئله

ما باید به این نتیجه برسیم که تاریخ سنتی دیگر قابل دوام نیست، تاریخ سنتی باید به مسائل دوره‌ی مدرن پاسخ بدهد، اما همه‌ی این‌ها منوط به این است که ما توجه داشته باشیم که کارکرد تاریخ چیست؛ یعنی ما اگر به مسئله و مسائل تاریخی برنگردیم هیچ‌یک از اینها اتفاق نخواهد افتاد. وظیفه‌ی اصلی علم طرح مسئله و حل مسئله است، تاریخ هم باید برگردد به طرح مسئله و حل مسئله؛ مادامی‌که ما تاریخ بی‌مسئله داریم قضیه به همین شکل ادامه خواهد داشت.

نگاهی به فلسفه تاریخ(۱)؛

سهلِ ممتنعِ اندیشیدن به تاریخ

مورخ به جزئیات می‎رود، نام افراد و اماکن را ثبت می‎کند، اعداد و تقویم‌ها را یادداشت می‎کند و گفته‎ها و گویندگان برایش مهم هستند؛ اما فیلسوف به کلیات می‎پردازد، برای او مفاهیم و تفاسیر و نظام اندیشه جالب است. هرچه مورخ می‎کوشد پای خود را به متن بسته‎تر کند، فیلسوف بال تفسیر و تأویل را بیشتر می‎گشاید و به کلیات می‎رود.

نگاهی به کتاب تاریخ مکه (از پیش از نزول تورات تاکنون)؛

مهبط وحی بر ابراهیم و اسماعیل

از یک‌سو مسلمانی معتقد بودن و از دیگر سوی ریشه در سنت فکری و انتقادی غرب داشتن، غربی که موشکافی و دقت را در لینگز به ودیعه نهاده بود، وی را در وصف دقیق مکه و مشاعر آن یاری داد. ضمن آنکه این حلاوت برای وی وجود داشت که به سرزمینی پای نهاده است که مکان دلدادگی ابراهیم (ع) و بسیاری از انبیا بوده است. مسیحی‌زاده‌ای که ریشۀ اعتقادات نخستینش به یهودیت و مسیحیت به‌عنوان میراث‌داران ابراهیم پیامبر بازمی‌گردد تا همیشه ابراهیمِ پیامبر را در جان‌ودل خویش دوست بدارد. این علاقه هرگز در لینگز نمی‌میرد.

چگونه سطوح تفسیر و تبیین در علوم انسانی و اجتماعی تغییر می‌کند؟

بازیگری شخصیت‌ها

این دهه، دهۀ افراد است، دهۀ ترامپ‌ها، پوتین‌ها، لوپن‌ها و ترزامی‌ها. این اندیشه‌ها و پیش‌فرض‌های افراد است که تعیین‌کنندۀ امور می‌باشد. شگفتی و تعجب حاصله از برآمدن این افراد مؤید این مدعاست که سایر سطوح تفسیر و تبیین که عادت مالوف اندیشه‌ورزان و نویسندگان بود به‌یک‌باره اقتدار خودش را از دست داده است؛ به جای نام دولت‌ها نام افراد در رسانه‌ها می‌چرخد.

گفت‌وگو با رضا داوری اردکانی در باب ناسیونالیسم؛

ایران همین جاست که ایستاده‌ایم

من هم مثل اکثر قریب به اتفاق مردم ایران کشورم را دوست می دارم اما اهل تعصب نیستم. همه می دانیم که ایران تاریخ طولانی دارد و در این تاریخ طولانی راه های پست و بلند و پر فراز و نشیب را پیموده و قوت و ضعف و خردمندی و بی خردی را آزموده است. پس آن را نه مرکز جهان و مجمع همه خوبی ها و مبری از هر شر و فساد بدانیم و نه از آن رو بگردانیم که این رو گرداندن با هیچ توجیهی موجه نمی شود. ایران، ایران تاریخی است. پس از یاد نبریم که جامعه کنونی ما هم مظهری از ایران است. ما ایرانیم و ایران حاصل و خلاصه وجود مردم ایران است.